De Vlaamse canon: gekrakeel op zijn Vlaams

‘De Witte van Sichem’ (Robbe De Hert, 1980)

Het is een van de periodieke monsters van Loch Ness: de Vlaamse canon, zijnde een lijst van ‘ankerpunten’ die bepalend zijn voor onze Vlaamse cultuur en identiteit. Van Rubens tot tomatensoep met balletjes (voorstel van Zuhal Demir), van de Vlaamse primitieven tot Gezelle. In opdracht van de Vlaamse regering bakkeleit een expertencommissie, voorgezeten door historicus Emmanuel Gerard (KU Leuven), al twee jaar over deze lijst. In alle discretie, niemand weet wat ze bekokstoven.

Dat heeft een paar mensen zenuwachtig gemaakt. Een handvol historici, waaronder Jo Tollebeek (KU Leuven), Marc Boone (UGent) en Karel Van Nieuwenhuyse (KU Leuven) hebben laten weten dat ze die canon maar niks vinden, en willen dat ook in de verf zetten op een symposium, 20 november e.k. Een en ander gebeurt binnen de schoot van de Koninklijke Vlaamse Academie van België, doorgaans een vredig pruttelend genootschap, maar nu een haard van verzet.

Bij onze Noorderburen was de cultuurcanon jarenlang hét onderwerp van de dag, in Vlaanderen iets voor een expertengroep achter gesloten deuren, we waren al vergeten dat die commissie bestond. 

In hun pamflet halen ze hard uit naar het project, als een politiek geïnspireerde poging (in eerste instantie van de N-VA) om een oubollig-identitair zelfbeeld te construeren en aan leerkrachten geschiedenis op te dringen. Het anti-Belgicisme zou primeren, men spreekt over de expertencommissie zelfs als een ‘collaboratiecommissie’. Oeps.

In Nederland zijn ze al geruime tijd klaar met hun canon, als leidraad voor het geschiedenisonderwijs én inburgering van nieuwkomers. Daar was er wél behoorlijk wat debat en polemiek, de Nederlanders kunnen er beter mee om en laten het niet komen tot stammentwisten. Bij onze Noorderburen was de cultuurcanon jarenlang hét onderwerp van de dag, in Vlaanderen iets voor een expertengroep achter gesloten deuren, we waren al vergeten dat die commissie bestond. En dan krijg je dus kliekjesvorming, roddels en stookpamfletten zelfs van geleerde proffen, lieden die tegen de canon protesteren zonder zelfs maar te weten wat er in staat.

Sereniteit

Canvas - Dinsdag 22 september is de sterfdatum van Maurice... | FacebookMaurice De Wilde (1923-1998): de man die TV-kijkend Vlaanderen vertrouwd maakte met historische kritiek

Los daarvan moeten we het toch eens zijn over wat geschiedenis en historische reflectie betekent, meer bepaald in het onderwijs. Natuurlijk mag de Slag der Gulden Sporen een kernpunt vormen van een soort Vlaams collectief bewustzijn. Maar historische kritiek is iets anders dan mythevorming. Nadat de Witte van Zichem bij zijn maten Conscience had voorgelezen – op zich al een hele klus, chapeau- begonnen ze met zelfgemaakte zwaarden de veldslag tegen de Fransman na te spelen, tot mijnheer pastoor gebelgd een einde maakte aan de re-enactment.

Van 1302 tot de collaboratie in WO II worden we geconfronteerd met een boeiend, complex verleden, dat met zorg, sereniteit en een soort zin voor objectiviteit moet behandeld worden. 

Ik veronderstel dat we zo niet met een canon moeten omgaan. Temeer omdat de Belgische patriot (!) Henri Conscience in 1838 al een sterk geromantiseerde en romantische visie neerschreef op die Slag, die in werkelijkheid vooral een West-Vlaamse en meer bepaald Brugse aangelegenheid was. De Gentse stedelijke elite koos toen de zijde van de Fransen, evenals de ridders van het Hertogdom Brabant (waartoe Antwerpen behoorde). De Limburgers onder leiding van Arnold V keken de kat uit de boom: ze kwamen pas aan… als de Slag gestreden was en deelden in de glorie. Dat weet elke historicus: 1302 toont alles behalve een ‘Vlaamse’ eenheid. Wat het gegeven misschien net interessant maakt.

Het thema van de collaboratie is een ander ‘venster’ waar veel nuancering mogelijk is, in plaats van de klassieke demonisering die tot op vandaag in linkse kringen gebruikelijk is. Daar is de research van TV-maker Maurice De Wilde in de jaren ’80 grensverleggend geweest. Ook hier moet de historische kritiek en analyse boven de diabolisering én de mythevorming staan. Van 1302 tot de collaboratie in WO II worden we geconfronteerd met een collectief verleden, dat met zorg, sereniteit en een soort zin voor objectiviteit moet behandeld worden.

Menusuggesties

Zuhal Demir: wil ook balletjes met tomatensaus in de canon.

De geschiedenisresearch is geen verhalenfabriek, daarvoor hebben we schrijvers en cineasten: om begeesterende heldenverhalen neer te zetten. De waarheid is nuchter, genuanceerd, subtiel, zelden begeesterend. Ze is vooral ook relatief en gebonden aan een perspectief, een visie, en daarom altijd voor herziening vatbaar. Als men daarmee een canon bedoelt: ik ben helemaal voor.

Het probleem begint bij de Vlaamse hutsepot en soortgelijken. Zuhal Demir, van Koerdische komaf, eet graag gehaktballetjes in tomatensaus, wat samen met haar sappige Limburgse tongval zeker blijk geeft van vergevorderde integratie. Helaas, massa’s onvervalste Vlamingen eten liever Chinees of sushi, oesters of couscous, dan stoofvlees in bier. Is dat een probleem? Op dat vlak is de persoonlijke identiteit en smaak veel bepalender dan een veronderstelde ‘collectieve identiteit’. Want ja, we zijn ook nog eens verstokte individualisten.

Helaas, massa’s onvervalste Vlamingen eten liever Chinees of sushi, oesters of couscous, dan stoofvlees in bier. Is dat een probleem?

Dit gezegd zijnde, is heel het initiatief van de Academie uiteraard een reactionaire poging om de Belgische realiteit als hét historisch ‘venster’ te poneren, en de Vlaamse maar als iets secundairs, het speelveld van zwart-gele politici. Ook dat is een karikaturale voorstelling. De drie proffen die de canon contesteren -zonder te weten waar het over gaat-, hebben een eigen agenda, waarin de bekende historicus Bruno De Wever ook opduikt. Broer van, maar virulent criticus van het Vlaams-nationalisme (hoe zouden die familiefeestjes bij de De Wevers verlopen?). Hij is de vaste historicus die op de proppen komt als er iets moet ‘gebelgiciseerd’ worden, zoals het herbestemmen van de IJzertoren tot een tricolore herdenkingsplek.

Denazificatie

Bruno De Wever | WaregemProf. Bruno De Wever: vaste waarde in de academische uitdrijving van het Vlaams-nationalisme

Dat zijn evenzeer ideologische manipulaties. De Academie is tegen politieke instrumentalisering van het verleden, maar doet er zelf aan, door een Belgicistische lijn aan te houden en bij voorbaat elk Vlaams canonproject te veroordelen als ‘staatspropaganda’. Terecht spreekt commissievoorzitter Emmanuel Gerard van een ‘intentieproces’. In feite hanteert het fameuze manifest de retoriek van de denazificatie, het idee dat er met Vlaanderen en Vlamingen een probleem is, een onopgeloste zwarte vlek die in de tweede wereldoorlog is ontstaan, en waarvoor België een remedie is, een soort condoom tegen nieuwe historische ‘vergissingen’.

De Academie is tegen politieke instrumentalisering van het verleden, maar doet er zelf aan, door een Belgicistische lijn aan te houden en bij voorbaat elk Vlaams canonproject te veroordelen als ‘staatspropaganda’

Dat is uiteraard compleet achterhaald. Er is objectief geen enkele reden om de Belgische geschiedenis als een reëler, relevanter ‘venster’ te zien dan de Vlaamse. Beide zijn gebonden aan relativering en nuance, aan afbakening in tijd en ruimte, want België bestond ook niet vóór 1830. Het omschrijven van een Vlaams intellectueel-cultureel referentiekader, niet dwingend maar suggestief, is wellicht dringend nodig, maar geschiedenislessen dienen niet om het patriottisme aan te zwengelen. Dat kunnen we aan Poetin en C° overlaten.

Soit, ironisch zou men kunnen stellen dat heel het vertoon van de voorbije dagen een treffende illustratie is van de Vlaamse identiteit: een commissie die zich in het grootste stilzwijgen hult, en een zure samenscholing van collega’s die het project de grond inroddelen. In mekaar afmaken hebben we altijd uitgeblonken. Pardon, ‘geëxcelleerd’, zoals Bart De Wever het noemt.

Vindt u deze column interessant, leerrijk, controversieel, of hebt u tenminste eens goed kunnen lachen? Dan is een donatie, hoe bescheiden ook, misschien een goed idee. 
Advertentie
Dit bericht werd geplaatst in Cultuur, Sterke Vlaamse verhalen. Bookmark de permalink .

19 reacties op De Vlaamse canon: gekrakeel op zijn Vlaams

  1. madyvermeulen zegt:

    ‘De Academie is tegen politieke instrumentalisering van het verleden, maar doet er zelf aan, door een Belgicistische lijn aan te houden en bij voorbaat elk Vlaams canonproject te veroordelen als ‘staatspropaganda’.
    En daarmee is alles gezegd. Poetin doet krek hetzelfde: zijn vijanden verwijten wat hij zélf doet.

    • Johannes zegt:

      Rusland heeft een model van staatskapitalisme = statisme = socialisme.
      België heeft een model van statisme en socialisme, en een geraffineerd model van toenemend staatskapitalisme. Het hele leven, inclusief verleden en toekomst, is in beide landen dus politiek geïnstrumentaliseerd. De statisten/socialisten (inclusief liberalen) kunnen er dus niet omheen, men blaast af en toe wat rook en maakt omwegen.

      • madyvermeulen zegt:

        FEIT is dat Belgique zich vanaf dag één na het gewelddadige Belgische separatisme intensief aan staatsnationalisme heeft bezondigd. Meer bepaald francofoon staatsnationalisme. ‘België zou Franstalig zijn of niet zijn’. Dat stond niet in onze schoolse geschiedenisboekjes, maar het kwam wel uit de bek van een Belgische piskop. Oeps, bisschop. Anno 2022 gaat de verfransing nog altijd door. Mét medewerking van “Vlaamse” politici.

      • boy in a bubble zegt:

        @madyvermeulen
        Alsof er bij de katholieken geen Vlaamsgezindheid was! Belgische bisschop?

      • madyvermeulen zegt:

        Zowel in als buiten de lessen won de verfransing dus veld tijdens de eerste twee decennia na 1830. Daarna wist het Frans zijn geprivilegieerde positie nog tot ongeveer 1870 te consolideren. Hoe is dit mogelijk geweest? Vooreerst moet hier worden vermeld dat de wet op het middelbaar onderwijs van 1850 niet tegemoetkwam aan de belangrijkste eis van de Vlaamsgezinden, namelijk dat in de Vlaamse provincies ten minste de Germaanse talen in het Nederlands zouden worden aangeleerd. Zo werd bijgevolg het Nederlands jarenlang de pas afgesneden. Maar niet alleen de wetgever hield vast aan de suprematie van het Frans als onderwijstaal. De Kerk deed dat eveneens. De bezorgdheid van wereldlijke en vooral kerkelijke leiders voor de volkstaal was wel reëel, maar totaal ondergeschikt aan de prioritaire zorg om van het Frans, een verfijnd cultuurinstrument in heel Europa, de natuurlijke omgangstaal te maken van de toekomstige geestelijke en politieke leidinggevende groep in Vlaanderen.
        https://nevb.be/wiki/Onderwijs:_Middelbaar_onderwijs

        De Nederlandstalige versie van de grondwet dateert van… 1967.
        Proost!

      • Johannes zegt:

        Maddy,

        Elites ontwikkelen, spreken en hanteren al sinds lang hun eigen taal, die moeten communiceren over grotere lijnen, en dat is lastig met regionaal en plaatselijk dialect. Ik vraag me dan af of er goede redenen voor waren, waar het Frans een hoogontwikkelde versie had, waarmee men zelfs terecht kon in grotere delen van Europa, was dat ook het geval met de Vlaamse taal, of was dat een potpourri van dialecten?
        Zelfs als Nederlander in België anno 2022 heb ik regelmatig moeite met het begrijpen van Vlamingen, aangezien er zelfs in grootstedelijke gebieden nog veel dialect wordt gehanteerd.

      • Johannes zegt:

        Zou het kunnen dat de Vlaming lijdt aan een ‘wij worden tekortgeschoten’ syndroom? Eerst moest men zonodig onafhankelijk worden van Nederland, want de situatie was onvoordelig vond men, en dan wil men weer van Wallonië af, want tekortgeschoten, en wellicht de rest van België, en dan wellicht Oost en West Vlaanderen.

  2. Mark II zegt:

    Met een overgebleven Belgisch kanon naar een Vlaamse canon schieten. Ik vind dit jandorie niet verdraagzaam.

  3. dzjakke Dzjakke zegt:

    De geheime commissie is nog steeds bezig om in alle stilte het indrukwekkend werk van Henri Pirenne door te nemen: Zodra ze daar ein-de-lijk doorheen zijn, maken ze er een doorslag van, als leidraad voor het onderwijs. Dát zal pas een canon zijn die de hele ruimte vult.

  4. Ines zegt:

    Met alle respect, maar ballekes in tomatensaus? Elk land heeft wel iets met gehakt en tomatensaus. Zelfs Koerdistan. Dan moet de hoofdprijs – de erkenning als werelderfgoed! – voor dit gerecht naar Italië gaan. Want om de Italiaanse versie van gehakt met tomatensaus nl. spaghetti bolognese uit te vinden, en en passant iets als pizza uit de mouw te schudden én ook nog eens een lasagne uit de (koks)hoed te toveren, moet je als land gewoon geniaal zijn. Zuhalleke toch!

  5. ernest gillioen zegt:

    het is toch poepsimpel: die commissie doet voorstellen (wat in het canon zou moeten zitten). Dat wordt enkele jaren bv 3 ) uitgeprobeerd. Op basis van die ervaringen plus deze van onze noorderburen wordt er een kader vastgesteld. Iedereen kan dit dan invullen naar eigen vermogen en weten of menen te weten. Het blijft toch altijd een menselijke benadering. Bv leerkracht geschiedenis is al gebonden aan een overladen programma. Die zal moeten woekeren met zijn lestijden.
    Standbeelden van Leopold ll bekladden, mutileren…unieke kans om in een bijschrift toelichting te geven. Trouwens voor veel mensen is een standbeeld een merkteken in het stedelijk (meestal) landschap.
    Leerkrachten ook Nederlands, Frans, godsdienst (hoe dat tegenwoordig ook heet )….kunnen teksten van verschillende benaderingen laten lezen , vergelijken, evalueren, enz. liefst in samenspraak met andere leerkrachten.

  6. Johannes zegt:

    De aanvoerders van de Lilliputians, de omhooggevallenen van het democratische proletariaat ruziën om een canon? Wat is het Vlaamse verhaal, hoe de Liliputians het overnamen van de historische aristocratie en het vrije volk, en zo de potsierlijke cultuur van democratisch-volkse kleingeestigheid overal verspreid hebben?

    In Nederland gaat dat wellicht veel gladder, de Nederlanders hebben bijvoorbeeld de derderangs schilder Vincent van Gogh op een voetstuk gezet. Indertijd kon hij zijn kliederwerken terecht niet kwijt aan de straatstenen, maar met veel sentimentele verhalen eraan vastgeplakt -wat de omhooggevallenen uit het democratische proletariaat aanspreekt, en vooral pretentieuze vrouwen die hier een daar een gesubsidieerd cursusje kunst hebben gedaan- is men er in Nederland redelijk en typisch uniform erg enthousiast over. De marketing strategieën zijn in België wellicht nog niet goed uitgewerkt?

  7. Johannes zegt:

    Overigens is er in Nederland ook wel representatief proletariaat dat streng pleit voor bloemkool en erwtensoep, i.p.v. van de couscous, pizza en andere junk van het luxe-proletariaat dat de bohemien levensstijl op een potsierlijke wijze naspeelt.

  8. boy in a bubble zegt:

    Een klein beetje indoctriNATIE kan geen kwaad, hoor!

  9. madyvermeulen zegt:

    Elke taal heeft haar dialecten. FEIT is dat het meer dan 130 jaar duurde vooraleer de Vlaamse meerderheid een Nederlandstalige grondwet gegund werd! Als dàt niet veelzeggend is!
    De anti-Vlamingen kunnen moeilijk ontkennen dat de Vlaamse meerderheid van dit corrupte koningdom vanaf dag één na het Belgisch separatisme méér dan tekort werden gedaan. Op àlle vlakken. Te beginnen met taalracisme.
    Vlamingen horen evenmin gediscrimineerd te worden om hun Nederlandse taal als zwarten om hun donkere huidskleur.

  10. madyvermeulen zegt:

    “De Liliputians die het overnamen van de historische aristocratie en het vrije volk, en zo de potsierlijke cultuur van democratisch volkse kleingeestigheid overal verspreid hebben”.
    Als bevestiging van de hoogstaande cultuur van de Belgicistische elite kan dat tellen.
    Wat een geluk dat we Vivaldi hebben om het rijke Belgique van de democratische, volkse, Vlaamse kleingeestigheid te redden.
    Wat een geluk dat we het armlastige Wallonië hebben dat Frans spreekt.
    Wat een geluk dat we de MR hebben die terug wil naar een unitair België, met een voorzitter die geen letter Nederlands spreekt, en, uiteraard in de taal van de Franstalige elite, zijn zegje komt doen op de VRT.
    Pretentie is het mooiste bewijs van domheid.

Reacties zijn gesloten.