‘Bijna zo hoog als de Onze Lieve Vrouwetoren’

Het bijna-lelijkste gebouw van Europa krijgt er nog een paar verdiepingen bij.

Antwerp TowerIk ben de grootste Antwerpse chauvinist, meer nog dan de volbloedsinjoor, omdat mijn ouders in mijn kleutertijd vanuit West-Vlaanderen naar de Scheldestad migreerden en ik daar mits volledige assimilatie liefdevol werd opgenomen, om die stempel met bijbehorend accent nooit meer kwijt te geraken. Alle nieuwtjes over Antwerpen weerhouden dan ook mijn bijzondere aandacht en kunnen rekenen op instant respons.

In De Standaard wordt vandaag de loftrompet gestoken van de Antwerp Tower, een torengebouw in renovatie vlak naast de opera. Het moet met 20 verdiepingen het op één na hoogste gebouw van de Sinjorenstad worden, na de kathedraal (123m). Het artikel leest als iets uit een promotiefolder. Gewillig laat journaliste Elien Van Wynsberghe zich gidsen door projectleider Steven Vanderghote en businessmanager Luc Van Rysseghem van aannemer Matexi. Het panoramisch uitzicht is op zijn zachtst uitgedrukt fenomenaal, juicht Elien. ‘De noordkant is mijn favoriete kant’, zegt Vanderghote. ‘Van hieruit zie je de haven, het MAS, het Opera­plein, en af en toe zie je een schip Antwerpen binnenvaren.’ Neen toch.

De dolle jaren ’60 en ‘70

Craeybeckx

Lode Craeybeckx (1897-1976)

Aan de onderkant van de toren, waar geleefd, gewandeld, gewinkeld wordt, is het minder waw. Want het construct, daterend van 1974, staat sinds 2012 op de lijst van de 18 lelijkste gebouwen van Europa, opgesteld door webstek Stedentripper. Effectief: een wolkenkrabber naast de opera, hij staat daar als een reusachtige presse-papier plompverloren te vloeken. Door de ruimtelijke wanverhouding is het een enorme tochtplek geworden die de as Stationsplein- Keyserlei- Operaplein permanent in een gure herfstsfeer dompelt, ook midden in de zomer. De Sinjoor heeft het ding nooit aanvaard, de toerist kijkt er verbouwereerd tegen aan en probeert het onding niét in de lens te krijgen. Maar Matexi en consoorten kennen geen schaamte, voor hen telt alleen het grote geld.

Het tabula rasa-sfeertje van de late jaren ’60 sloeg om in een modernistische megalomanie én vernielzucht.

Twee architecten tekenden voor het misbaksel: architecten Jozef Fuyen en Guy Peeters, beiden notoire vrienden van betonboeren én kind aan huis bij Stedenbouw. Want de echte verantwoordelijke voor deze miskleun is natuurlijk de vergunnende overheid. Antwerpen heeft in de jaren ’60 en ’70, onder een vrijwel homogeen socialistisch bestuur met de legendarische Lode Craeybeckx als burgemeester, een ware kaalslag ondergaan. Het tabula rasa-sfeertje van de late jaren ’60 sloeg om in een modernistische megalomanie én vernielzucht. Complete historische sites moesten er aan geloven en werden vervangen door grootse landmarks die vooral de lokale potentaten dienden te vereeuwigen. Iets gelijkaardigs heeft zich toen ook in Brussel afgespeeld, met als drijvende kracht projectontwikkelaar Charly De Pauw, bijgenaamd King Parking en boezemvriend van toenmalige schepen van stedenbouw Paul Vanden Boeynants.

Ook de Antwerp Tower is het resultaat van de verticale betonwoede uit die tijd. Maar het huidige Antwerpse stadsbestuur heeft de kans gemist om een en ander recht te zetten. Overal waar projectontwikkelaar Matexi opduikt, staat erfgoed onder druk en worden skylines om zeep geholpen. Zoals het DS-artikel al doet vermoeden, draait de pers- en communicatie-afdeling van het bedrijf voortreffelijk. In werkelijk geen enkel medium, behalve eentje in Apache, kon ik een kritische bemerking vinden over wat als een van de lelijkste gebouwen van Europa wordt beschouwd.

Stinkende potjes

Matexi

Zelfs op de geïdealiseerde computerschets van de promotor frappeert de wanverhouding. Links het operagebouw, rechts in de verte het Centraal Station.

Mij dus een raadsel waarom geen bouwmeester, stadsarchitect of bewindsvoerder op het idee is gekomen om het gedrocht met de grond gelijk te maken. Zoveel middelen besteden aan stadsvernieuwing, het operaplein, de leien, en dan eindigen bij dit: begrijpe wie kan.

Dit is gewoon georganiseerde verloedering, met volle medewerking van het beleid. Zo’n hoogbouw, in hoofdzaak bestemd voor kantoorruimte, is iets dat aan de stadsrand nabij de ring thuishoort, niet in het hartje van de stad. In de coulissen en aan de fornuizen wordt evenwel anders beslist: men herinnert zich nog het stinkend potje van Land Invest, dat tegen alle adviezen in ook aan hoogbouw mag beginnen aan de Tunnelplaats, en waar lijnen van de Luikse PS en de Antwerpse N-VA samenkomen, naast innige banden met de ondertussen veroordeelde Jeroen Piqueur en zijn Optima Bank. Politiek en immobiliën, ze blijven mekaar vinden in achterkamertjes.

Mocht de overheid met zijn bouwmeesters al eens wat schoonheid in de publieke ruimte creëren, en wat minder konkelfoezen met projectontwikkelaars, dat ware al een goed begin.

De West-Vlaamse (!) vastgoedontwikkelaar Matexi, die dus de Antwerp Tower mag oplappen, is evenmin onbesproken. Via zijn naderhand failliet verklaarde dochterbedrijf Vitare ontleende het bedrijf 42 miljoen euro aan de Vlaamse overheid, voor sociale huisvesting, om gronden aan te kopen. Een bedrag dat naar Matexi werd doorgesluisd en nooit werd terugbetaald. 42 miljoen euro gestolen overheidsgeld, terwijl er 135.000 mensen op de wachtlijst voor een sociale woning staan. Niettemin staan overheden in de rij om met deze promotor scheep te gaan, ranzige westfluten, rasgenoten waar ik niks mee wil te maken hebben.

Ik wil dit desastreus beleid inzake ruimtelijke ordening ook aankaarten omdat de Vlaming door bouwmeesters en allerlei experten een schuldcomplex wordt aangepraat. We zouden teveel ruimte verspillen, de stad ontvluchten en een lap grond op de buiten willen zoeken om onze fermette neer te poten, liefst mét SUV op de parking want niets is op wandelafstand bereikbaar. Wel ik zeg u: via miskleunen als de Antwerp Tower, én alle onzindelijke verhalen van belangenvermenging, zal de baksteenreflex van de Vlaming alleen maar groter worden, evenals zijn afkeer van ruimtelijke planning en bouwmeesters die ons een nieuwe manier van leven willen opleggen.

Mocht de overheid al eens wat schoonheid in de publieke ruimte creëren, en wat minder konkelfoezen met projectontwikkelaars, dat ware al een goed begin. Helaas, de overheid creëert lelijkheid, mist verbindende architectuur en beheert als een slechte huisvader. Mocht er nog eens iemand een boom over identiteit willen opzetten: aan de hoek van de Keyserlei en de Frankrijklei staat de grootste ontkenning daarvan. Als nieuwe bijdrage aan de Vlaamse canon kan ik dan ook zeker Oh Lieve Vrouwe Toren van La Esterella aanbevelen, mits één toegevoegd couplet:

Oh Lieve Vrouwe Toren
Niet langer schittert gij op de Scheldetroon
In de stad waart nu de betonnen Antigoon
Met dank aan de snode bouwpromotoren

 

Vindt u deze column interessant, leerrijk, controversieel, of hebt u tenminste eens goed kunnen lachen? Dan is een donatie, hoe bescheiden ook, misschien een goed idee.

Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

21 reacties op ‘Bijna zo hoog als de Onze Lieve Vrouwetoren’

  1. piet spuug zegt:

    Hij die met een baksteen in zijn maag is geboren, de dag dat hij bakstenen gaat overgeven, zal zijn beste dag niet zijn…

  2. Yvo G zegt:

    Hij die met een baksteen in zijn maag is geboren,
    zal met een gruisgezanstraalde aars ronlopen….

  3. Christel zegt:

    Uit het protestlied van een volbloedsinjoor:
    ’t Is ni alliên de Riêp
    mor iêl ons schoên Sinjorestad
    van ier tot Sint-Andries
    die wörd gedaan oem ziêp
    ze zegge vör de zuiverad
    toeriste zen gau vies
    mor ik ston soemwijle paf
    schoên dinges breke z’af

    http://www.antwerps.be/tekst/610/wannes-van-de-velde-lied-van-de-neus

    Maar allez, wie loopt er nog in de stationsbuurt? Sinds de kap van de lindebomen aan de Keyserlei ben ik er amper nog geweest. Er zijn gezelligere plekken in ’t Stad. Zolang de OLV-toren er maar staat, ook al is ze momenteel ingepakt, precies met een kapootje erop ;-D .

  4. Miel zegt:

    Matexi is het investeringsvehikel in vastgoed van de Belgische adel. Meer hoeft daarover niet te worden gezegd.

  5. Eric zegt:

    Het huidige stadsbestuur en zijn bouwpromotoren zijn volop bezig van Antwerpen een ruïne te maken. Ga maar eens kijken aan het Steen, dat door zogenaamde herstellingswerken compleet gevandaliseerd werd. Je moet er wel voor zorgen dat je een glimp over of naast de ondoorzichtige schutting kan werpen, het uitzicht van het oudste gebouw van Antwerpen is deprimerend.
    Blijkbaar hebben we de islam niet nodig om de stad, en de grootse cultuur die ze vertegenwoordigt, definitief naar de kloten te helpen. Breng een socialistische of een Vlaams-nationalistische burgemeester aan de macht en zij klaren het karweitje als geen ander. Het Operaplein is een steenwoestijn zonder één boom, bank of kinderspeeltuig midden in een drukke stad. In het noorden en het zuiden van Antwerpen rijzen betonnen torens als paddenstoelen uit de grond, maar wie deze ooit wilt of kan bewonen (de prijzen swingen er de pan uit) is een raadsel. Het MAS is geen museum maar een supermarkt waarin de collecties van een vijftal gezellige musea op een hoop werden gegooid. En zo kan ik nog een tijdje doorgaan. De socialistische barbarij, de vlaams-nationalistische barbarij, en dat telkens met steun van groenen, liberalen en christen-democraten, hebben gedurende decennia het voorbereidend werk gedaan voor de vernichtung van deze historische stad. De islamitische barbarij zal dat werk met plezier afmaken. R.I.P. Antwerpen.

  6. Greta zegt:

    Nu dit een feit is lijkt het me beter het operagebouw verdwijnt, gesloopt wordt.
    Men kan niet alle oude gebouwen renoveren noch bewaren en daar is een lange lijst aan argumenten voor.

    Het stationsgebouw en KMSKA, Bourla, O.L.Vrouwetoren lijken me boven een operagebouw te staan een breder publiek te bereiken dan een operagebouw wat het meest elitaire uit de reeks is.

    Een nieuw operagebouw, aangepast aan de nieuwe technologieën zelf energie opwekkend i.p.v. verspillend en liefst geen gedrocht richting noord – eilandje lijkt me, nu het kwaad geschied is beter.

    Als men echt belangrijk erfgoed wenst te redden, wat nog volledig is, waar Frankrijk jaloers op is, dan is de site in Lessines , Hospitaal van O.L.Vrouw van de roos héél wat belangrijker
    .
    Waar zelfs de directeur van Hospitaal te Beaune jaloers op is, ze in Frankrijk nog niet één derde bezitten wat wij hier bezitten, alleen lijkt men het te laten verloederen om ook te laten verdwijnen.

    Breek dan dat oude operagebouw in Antwerpen maar af.

    • piet spuug zegt:

      En in plaats ervan een openlucht amfitheater zoals dat van het architectonisch wonderstadje Arcosanti? ’s Avonds kun je er de sterren zien! In Verona in Italië is er een groot antiek Romeins amfitheater dat bekend staat voor zijn operavoorstellingen. In de winter is het misschien wel een beetje koud… Kleinere theatergezelschappen die een moderne versie van komische opera brengen, ideaal voor in een modern amfitheater! Agences de Voyages Imaginaires uit Frankrijk hier die El Cid van Corneille brengen (tragikomedie)…

    • piet spuug zegt:

      Amfitheater in Arcosanti (voor 500 toeschouwers) : https://arcosanti.org/portfolio/amphitheater/

    • Ron zegt:

      Kan je evengoed alle oude gebouwen afbreken en nieuwe gedrochten bouwen,
      nieuw operagebouw ,nieuw stadshuis, niieuwe kathedraal, enz.wat is de meerwaarde ?
      Kijk naar havenhuis ,is modernistisch , maar echt mooi ? en prijskaartje ?

      • Greta zegt:

        Smaken verschillen… want persoonlijk vind ik het nieuwe havengebouw het meest geslaagde moderne project er bestaat in Antwerpen.

        Respect en behoud van het oude (brandweerkazerne onderaan) en het nieuwe lijkend op een schip en op een diamant.Twee symbolen die Antwerpen groots hebben gemaakt.
        En van de 5 ingezonden projecten voor het bouwen ervan was dit van de Brits-Irakese Zaha Hadid het meest geslaagd.

        Gidsen die hun publiek uit die vijf laten kiezen zullen wel kunnen beamen dat het het meest scoort als beste keuze? In de groep waarmee ik het bezocht praktisch unaniem dat de andere vier minder waren.

        We staan voor enorme uitdagingen en elk oud gebouw dat gerenoveerd dient te worden, aangepast aan de toekomst – minder energieverbruik – zo weinig mogelijk verlies van water of eigen recuperatie ervan kost minstens 5 tot 10x zoveel als het bouwen van een nieuw.
        Neemt niet weg dat we daarom alles maar moeten afbreken, maar de tendens waarbij gezocht wordt om oud en nieuw op een esthetische wijze bij elkaar te laten passen mag meer toegepast worden.

        Toen ze dit gebouw aan het strippen waren dacht ik ook oef gelukkig ze gaan het afbreken en hopelijk iets meer passend bij de rest plaatsen.
        Niet dus.. mooi is het allesbehalve.. in deze combinatie…en hoogstwaarschijnlijk de eerste stap om boven het operagebouw te gaan bouwen als er nog enkele generaties verdwenen zijn.

      • Christel zegt:

        @Greta, het prijskaartje van dat nieuwe havenhuis was wel 27% hoger dan verwacht met heel wat geruzie tussen de architecte en aannemers: 64 miljoen euro en nog maar te zwijgen van het nieuwe justitiepaleis aka ‘De Frietzak’ dat vier keer meer kostte (280 miljoen euro!) dan beraamd. https://www.hln.be/in-de-buurt/antwerpen/havenhuis-klokt-af-op-64-miljoen~a4439ef1/
        Ook het nieuwe provinciehuis dat pas eind vorig jaar in gebruik werd genomen, vertoont al mankementen : 24 ramen die vervangen moeten worden! Per raam mag men liefst 4862 euro afdokken. Reken maar uit wat de meerkost zal zijn.
        Dat ze maar meer aandacht besteden aan kwaliteit in plaats van megalomane prestige.

      • Greta zegt:

        @Christel ,
        Het nieuwe provinciehuis blijkt wel carbon neutral gebouwd te zijn met redelijk groen rondom???.
        Dit zijn nieuwe technieken om zelfvoorzienend te zijn en dat deze nieuwe technieken grotendeels nog in hun kinderschoenen staan, met nodige mankementen lijkt me evident.
        Dat ze toekomstgericht ook noodzakelijk zullen zijn, zeer zeker, als men weet dat Vlaanderen het meest kwetsbare gebied van héél Europa is op vlak van watervoorziening en energie duurzamer gebouwd dient te worden.

        Dat er beter overleg en inspraak zou mogen zijn van de mensen die gericht het functionele van een gebouw aan kunnen brengen en er over kunnen waken, de macht niet volledig in handen van een architect(e) dat zou inderdaad héél wat efficiënter kunnen.

        Heb de site nog niet echt van dichtbij gezien, maar het gebouw valt wel van ver op, alleszins veel beter dan de rechte torens op het eilandje en alhoewel ik jaren geleden ook liever het oude gebouw gerenoveerd had gezien, toch ruimschoots overtuigd van dit resultaat en de noodzakelijkheid ervan. Groene zones – carbon neutral

        Antwerpen is de dupe wereldhaven van Europa , het New York van Europa te willen worden…euforisch wordt ik daar ook niet echt van, maar overtuigd van de noodzakelijkheid ervan ben ik ondertussen gedeeltelijk wel.

      • Greta zegt:

        @Chrustel,
        Die 4862 euro per raam is best veel, maar wat belangrijker is om te weten.
        1) de reden dat die 24 ramen vervangen dienden te worden. Tijdelijk probleem – het zetten van gebouw bijvoorbeeld .
        2) de energiefactuur van een vergelijkbaar oud gebouw en dit volgens de nieuwe techniek. Welke besparing.
        3) Hoeveel minder carbon uitstoot ten opzichte vergelijkbaar oud gebouw of met andere woorden – effect betere lucht kwaliteit.

        Heb in de verste verte geen idee wat de maandelijkse energiefactuur van een dergelijke gebouw is. Maar het zou me niet verwonderen dit 10000 tot 30000 euro per maand zou kunnen zijn?
        Als dit gebouw dan bv 10% minder energie verbruikt dan een vergelijkbaar oud gebouw dan mag er eens een raam sneuvelen, maar best niet met diezelfde tendens. Het gaat iets langer duren alvorens men bespaart op energie factuur.
        Maar het allerbelangrijkste blijft toch er minder energie nodig is voor de levensduur van dit gebouw en CARBON NEUTRAL. Betere lucht kwaliteit in stad, want die is bar slecht. Ik zou er niet willen wonen met kinderen.

      • Christel zegt:

        Carbon neutraal…dat is nu weer zo’n hippe term die pas(seer)t in deze tijden…zucht. Mijn tante van 85 moet haar huis weer opbouwen, nadat het oude vorig jaar is afgebrand. Je gelooft gewoon niet aan welke ‘milieu’normen ze allemaal moet voldoen…een regenput van minstens 5000 liter, warmtepomp, zonnepanelen, dikke isolatiemuren binnenin het huis, vloerverwarming… etcetera. Het kost een bom geld. Ze heeft heel haar leven op een boerderij gewoond, is altijd omringd geweest door groen, kweekt zelf biogroenten en er lopen scharrelkippen rond.
        Een vriendin van mijn moeder is onlangs verhuisd naar een nieuwbouw appartement, dat zogezegd aan alle milieunormen voldoet en ongetwijfeld het ‘carbon neutral’ label heeft. Helaas wordt ze gek van het geluid van de warmtepomp en in de zomer heeft ze haast geen (frisse) lucht meer omdat ze de ramen niet open kan laten. Nou, dan kan dat peperdure provinciehuis met haar driehoekige ramen me worst wezen. Geef me maar de veertiende eeuwse Torre Guigini met gigantische eiken op het dak. Dat is pas Carbon neutral!
        https://www.atlasobscura.com/places/torre-guinigi-guinigi-tower

      • Eric zegt:

        Ja, carbon neutraal… wat gaan ze nog allemaal uitvinden? In Nederland zou er momenteel een stikstofcrisis heersen, tenminste volgens de ecolobby die allerlei tentakels in de regering heeft. Onder boeren heerst een revolutionaire sfeer. Op enkele kilometers van de Nederlandse grens, op Belgisch grondgebied, heerst er dan weer geen stikstofcrisis, het stikstof kent namelijk haar grenzen.
        In het ontwikkelen van gevaarlijke onzin zijn de huidige ecologisten geniaal. Een paar dwaze meisjes dobberen ergens op een oceaan naar nergens, terwijl ze op de schoolbanken zouden moeten zitten. Ze maken zich, gestuurd door een kluit miljardairs die een nieuwe bron voor eigen verrijking hebben ontdekt, druk over onbelangrijke epifenomenen. De mondiale leugenpers volgt hen op de voet en blijft deze nitwits beschrijven als een groepje godinnen dat zich coûte que coûte blijft inzetten voor een spook dat ‘Klimaat’ heet. Ondertussen worden in het westen door de ecodictatuur miljoenen mensen de armoede ingedreven. En wordt rond de hete brij heen gedraaid: het probleem van de overbevolking. De enige ecologische maatregel die een positieve impact kan hebben op het leefmilieu is de afschaffing van het kindergeld. Maar daarover hoor je de groenen niet. Nee, carbon neutraal moeten we allemaal worden. Verstandneutraal, dus geesteloos, zijn ze alvast.

    • Christel zegt:

      Het operagebouw is een beschermd monument.
      https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/6773
      Soms is het goed oude gebouwen te renoveren en van hedendaagse comfort te voorzien, om de geschiedenis en de eigenheid van Europese cultuur te behouden (ik moet er niet aan denken dat ze de OLV-kathedraal zouden slopen). Liever dat dan spuuglelijke hypermoderne gedrochten zoals bijvoorbeeld het huidige justitiepaleis (met een heleboel mankementen!), dat spottend door de Sinjoor ‘de Frietzak’ wordt genoemd of de Stadsschouwburg aan het Theaterplein. Me lijkt het beter dat het huidige stadsbestuur ‘gesloopt’ wordt en vervangen door competente beleidsvoerders… met N-VA en diens ‘kracht van de verandering’ gaan we zeker ‘de weg vooruit’. ’t Stad als een soort pretpark met half afgebroken Steen als de poort voor duizenden massatoeristen en dure (en lege) hotels die als paddenstoelen rijzen, terwijl tegelijk lokale handelszaken en gezellige bruine cafés verdwijnen. De Sinjoor mag afdokken en ophoepelen.
      En o ironie, hier op de blog zie ik reclamebanners verschijnen: ‘de diamantstad wordt nu zelf ook een pareltje. Ontdek vandaag het Antwerpen van morgen. Samen maken we de grote verbinding’.

  7. piet spuug zegt:

    Cities are individuals! Steden kan men vergelijken met mensen : de stad groeit (zie de Antwerp Tower), vormt een persoonlijkheid, veroudert, vervalt… In het verval van gebouwen laat zich de tijd aflezen, het ontwikkelingsproces als uitdrukking van de continuïteit van een collectieve identiteit. Een stad onderscheidt zich van het land buiten de stad, maar onderling verschillen steden ook nog eens en hebben een eigen sociale structuur. Steden beschikken over een zelfbewustzijn, een gemeenschappelijk Dasein, dat zich manifesteert als verschijning in de openbare ruimte, het delen van zijn, tijd en ruimte. Steden handelen vanuit “eigenlogische” perspectieven, vanuit “Eigenlogik” tegenover opkomende decentralisering en autarchie, een ideële reflex erop? https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-531-94112-7_14

  8. Ron zegt:

    Het plein aan de opera is een complete mislukking,een steenwoestijn .
    Deze ruimte had ervoor nog enig groen .
    Het is zonde wat met deze ruimte is gedaan, had echt mooi kunnen zijn.
    Hoeveel de de kosten waren voor dit wil niemand weten.
    Wie heeft dit ontwerp goedgekeurd ?
    En tot slot de Antwerp tower, beste en mooiste oplossing SLOPEN!

  9. Erik Van der Paal zegt:

    Beste Johan,

    Over stinkende potjes gesproken,ooit het TURNOVA project in Turnhout bekeken???
    Hoogste toren van de Kempen…
    Goedgekeurd door schepen Astrid Wittebolle (in haar hoedanigheid van schepen van ruimtelijke ordening)
    Mevrouw Wittebolle is de echtgenote van de heer Carl Vandenbroeck hoofdredacteur van APACHE…
    Over stinkende potjes gesproken,TURNOVA is het bewijs dat APACHE enkel dossiers fabriceert als dat haar ideologisch goed uitkomt…
    Op zich helemaal niet erg,elk zijn broodwinning.
    Maar dat een intelligent man zoals Uzelf zich zo door de het hypocriete APACHE medium laat meeslepen is verbijsterend…

    Groeten
    Erik Van der Paal

  10. Pingback: De saga van de klaagallochtoon: antwoord aan Othman El Hammouchi | Acta Sanctorum

Reacties zijn gesloten.