Corruptie en omkoperij in het voetbal: inleiding tot de hogere speltheorie

Waarom we dit, behalve ergerlijk, ook ontzettend amusant kunnen vinden

Leko2Het voetbaluniversum staat op zijn kop, met dank aan een wakkere Hasseltse onderzoeksrechter. Een aantal topfiguren uit de Jupiler Pro League werd woensdagochtend uit het bed gelicht in een onderzoek naar fiscale fraude, witwassen en mogelijke matchfixing. Twee spelersmakelaars, Mogi Bayat en Dejan Veljkovic, zouden de spil van de affaire zijn, waarin o.m. ook het bestuur van Anderlecht, Club Brugge en KV Mechelen zijn betrokken, naast twee topscheidsrechters, Bart Vertenten en Sebastien Delferière. Club Brugge-coach Ivan Leko mocht een nachtje in de cel doorbrengen.

Maar dat wist u natuurlijk al lang, tenzij het u niet interesseert. Ten onrechte. Gisteren waren de VRT-journalisten het er roerend over eens dat dit ‘een zware slag voor het Belgisch voetbal is’. Voetbalcommentator Peter Vandenbempt voegde eraan toe dat hij die fiscale fraude wel niet OK vond, maar vooral zwaar tilde aan het mogelijke spelbedrog. Begrijpelijk voor zo’n journalist die heel de tijd net niét wist waar de klepel hing en als ‘analist’ diepzinnig elke scheet becommentarieerde van de mannen op het gazon.

Bij mij is het evenwel het omgekeerde: dat er geritseld wordt in het voetbal zal me worst wezen,- het is zelfs een vermakelijk verhaal-, maar dat die makelaars belastingen ontduiken en zo onrechtstreeks in onze zakken zitten, ja, dat is het punt waarop ik zou zeggen: stop.

Van peer tot Schwalbe

schwalbeTen gronde heb ik altijd een dubbel gevoel gehad bij het vals spel. Laakbaar, oneerlijk, maar ook intrigerend. Op een of andere manier hoort het bij het spel, als meta-spel, iets buiten de lijnen maar er toch mee verbonden. Het is uiteindelijk ook een kunst, zoals zich laten vallen in het strafschopgebied ook een kwestie is van talent. Neymar als acteur: hoeveel valse goals en dito gewonnen matchen zou zo’n theater al opgeleverd hebben, ondanks ziedende supporters van het andere kamp en de videoref? Zou men hier toch ook niet kunnen spreken van een spel-in-het-spel, een soort balletkunst (de Schwalbe) die de uitslag kan beïnvloeden? En wat doet een scheidsrechter ermee, ook maar een mens en beïnvloedbaar?

Hetzelfde geldt voor doping: het mag niet, uiteraard, maar het is ook een wedstrijd, tussen renners, tussen verzorgers, tussen laboratoria, soms zelfs tussen staatshoofden (Poetin). Wielrenner Lance Armstrong was een kei daarin en won zeven keer de Tour tot hij in 2012 ontmaskerd werd als EPO-gebruiker. De lulligste valsspeler ooit was dan weer de West-Vlaamse coureur Michel Pollentier die in 1978, toen hij de Tour de France niet meer kon verliezen, op de voorlaatste dag tijdens de dopingcontrole werd betrapt met een peer valse urine onder zijn oksel (sommigen beweren: een condoom in zijn anus), waarna hij mocht beschikken. Lachband, applaus.

Sport en vals spelen horen bij elkaar als licht en schaduw. Voor niet-Japanners is het bizar om te weten dat sumoworstelaars vrijwel zeker met elkaar afspreken wie er wint, zodat iedereen de optimale hoeveelheid prijzengeld opstrijkt. Het publiek weet het niet of doet alsof het dit niet weet. Feit is dat de onderhandelingen buiten de koorden integraal deel uitmaken van het spel, waar uiteraard ook coaches en makelaars bij betrokken zijn. Hoort iemand een belletje rinkelen? Het inzicht dat alleen de domsten het spel ernstig nemen en denken dat alles er ‘proper’ aan toe gaat, doet ons zelfs besluiten dat vals spelen bij de homo sapiens hoort en als teken van intelligentie moet beschouwd worden. En dat de domme supporter anderzijds niet beter verdient dan bedot te worden.

Heel het begeleidende gokken, dat hand om hand toeneemt, is trouwens ook een meta-spel waarin matchfixing bijna een onvermijdelijke consequentie is. Op het einde stappen ook scheidsrechters en spelers (Olivier Deschacht) in de boot, en vervloeit het eigenlijke spel helemaal met de randactiviteiten er rond (gokken, wedden, onderhandelen, omkopen) tot één flux van acties, invloeden, uitwisselingen. Belangenvermenging dus op grote schaal. Voetbal als denksport, het is toch een opwaardering.

Lof der zotheid

Lof der ZotheidOm echt te begrijpen waar het over gaat, kunnen we niet buiten de Nederlandse filosoof die zich een heel leven met de speltheorie heeft bezig gehouden: Johan Huizinga. In zijn Homo Ludens beschrijft hij het spel als een ritueel eerbetoon aan de menselijke dwaasheid. Dat verwijst uiteraard naar Erasmus en diens ‘Lof der Zotheid’ (Laus Stultitiae), een geestig satirisch meesterwerk uit de 16de eeuw met een fameuze dubbele bodem, waarin de menselijke gekte zowel wordt geridiculiseerd als bejubeld.

Dat was voor Huizinga de aanleiding om te stellen dat het spel in essentie dubbel is: de spelregels dienen gevolgd, maar wie ze niet volgt speelt in een andere, hogere klasse. Het spel is op zich dwaas (une folie), een enclave van onernst, dus is het de logica zelve dat hij het vals spel in zich draagt als overtreffende trap, waarop alleen een sanctie geldt als het ontdekt wordt. Die sanctie moet zwaar zijn –uitsluiting, levenslange ban, cel, doodstraf-, anders zou iedereen het doen en wordt het vals spel genormaliseerd, wat nooit de bedoeling kan zijn. Het moet een intellectuele én een emotionele uitdaging blijven: de regels overtreden zonder betrapt te worden.

valsspelers

Georges de La Tour, ‘le Tricheur à l’as de carreau’ (1630)

Het lijkt gek dat zo’n deftige professor als Johan Huizinga met zijn stadhuistaal het vals spelen vergoelijkt. Maar ik denk dat hij intuïtief aanvoelde dat de filosoof in essentie ook een ‘valsspeler’ is die de randjes eraf loopt, de regels verandert tijdens het spel, combineert, plagieert, recupereert, sofismen creëert, de ernst doorbreekt, wat hem nu eens bijval, dan weer afkeuring oplevert. In de limiet zelfs de uitsluiting. Brave denkers zijn saaie sullen. De denker als nar (Nietzsche: nur Nar, nur Dichter) komt dan weer zeer dicht bij Erasmus en diens benadering van het intellectuele spel als levenskunst.

Terug naar de sport. Uiteraard is zo’n voetbalmatch een zotte bedoening, waar bijna altijd een dosis verbaal (of soms) fysiek) geweld aan te pas komt. Het hooliganisme is sowieso al een overtreding, maar het is onbedwingbaar, het is letterlijk een marginale uitbreiding van het spel, buiten de lijnen en soms buiten het stadion. Het gooien van voetzoekers op het veld of blikjes en flessen naar de keeper: natuurlijk mag het niet, maar wie die regel ernstig neemt maakt zich hopeloos belachelijk. Het spel houdt nu eenmaal niet op aan de krijtlijnen, waarom zouden uitgekookte flierefluiters dan geen spelers mogen proberen om te kopen? Zo bekeken is het parket de spelbederver, is het niet inzake het fiscale luik, dan toch zeker wat het element matchfixing betreft.

Ten gronde is het spel oneerlijk, ondanks de regels en de moraal van het fair play: gelijke kansen bestaan niet, anders eindigde elk spel op een ex-aeqo. Pas omdat er winnaars en sukkels zijn, ongelijke kansen, is het spel wat het is: een zot verhaal. Ik haalde de biologische voorsprong al aan van de Keniaanse hardlopers met hun speciaal spierenstelsel: het is geen vals spel, maar het is ook niet eerlijk, en het nodigt ons, arme blanken, uit om die achterstand te compenseren met chemische preparaten. Dwaas is het allemaal, en genieten moeten we van dit vertoon, anders gewoon de knop omdraaien want deelname blijft vrijblijvend.

Zo oud als de straat

MonroeEn dan is er natuurlijk het moment van de betrapping. Ooit meegemaakt: een vertaling Julius Caesar De Bello Gallico op schoot tijdens het examen, en de leerkracht die tergend langzaam op me af kwam. Een nul kreeg ik, mijn verdiende loon. Niet dat het Latijn me slecht af ging, ik wou het gewoon eens proberen voor de kick. Het schijnt zelfs iets hormonaals te zijn, de neiging tot liegen en vals spelen. De mythomaan is zoals de pyromaan niet geïnteresseerd in de winst maar in de daad zelf. Hetzelfde geldt voor andere vormen van vals spelen zoals ontrouw, kunstvervalsing of plagiaat. Het moment van betrapping is het moment waarop het spel weerom het meta-spel afstoot en zich binnen zijn eigen grenzen van de normaliteit terugtrekt. Het wordt dan terug ernstig, saai en journalistiek.

Jamaar zult u zeggen: in het geval van die makelaars en de clubs ging het toch om plat winstbejag en niet om de kick van het vals spelen? Dat is zeker zo. Nogmaals: als Bayat en Veljkovic in mijn zak hebben gezeten wil ik mijn geld terug, desnoods stuur ik mijn vrienden uit Matongé erop af. Maar echt spel draait om geld of om inzet, daarom verdobbelden de Germanen ook hun vrouw. Een wedstrijd zonder inzet is er geen, zelfs een partijtje straatvoetbal draait om iets, is hormonaal, en net daarom ook probeert het meisje aan de zijlijn met haar opwaaiende rok de tegenpartij in verwarring te brengen. Zo oud als de straat, die truc, maar hij werkt.

Dus ja, ik amuseer me deze dagen met het schandaal, het maakt pas de sportieveling in me wakker, ik wil weer gaan voetballen en proeven van de schemerzone. Lof der Zotheid, op sommige inzichten staat waarlijk geen vervaldatum.

Vindt u deze column interessant, leerrijk, controversieel, of hebt u tenminste eens goed kunnen lachen? Dan is een donatie, hoe bescheiden ook, misschien een goed idee.

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

5 reacties op Corruptie en omkoperij in het voetbal: inleiding tot de hogere speltheorie

  1. Ines zegt:

    Héérlijk stukje, al zou ik er in deze tijden ‘LOL der zotheid’ van maken.

  2. Johan Verleye zegt:

    Leuke insteek: de apologie van het valsspelen. Zo had ik het nog niet bekeken. Een examen met een vertaling van Julius Caesar De Bello Gallico op schoot, dat heb ik nooit gedurfd; daarvoor was ik een te grote schijtebroek.

  3. Eric-B.L. zegt:

    Voetbal kan best beperkt blijven tot een spelletje op een gazon onder buren en hun kinderen. Alleen dan is het lichamelijk en mentaal gezond, en werkelijk gezond lachen.

  4. Peter Janssen zegt:

    Wat als het onderzoek nu ook eens onvolledig is ?
    Toen de zaak Ye de voetbalwereld deed instorten zou men alles eens bovenhalen en tot op het “bot” uitklaren. De VRT had hierover een reportage gemaakt en daaruit bleek duidelijk dat enkele Waalse tweedeklassers, waaronder Eupen en Virton, er duidelijk bij waren. Het onderzoek ging verder en toen plots ook de betrokkenheid van Anderlecht in beeld kwam werd het stil. En nog stiller. Het gaat hier niet om schuld of onschuld maar de Kempische clubs Lierse en Verbroedering Geel werden als voorbeeld gesteld en zwaar gestraft. De Waalse clubs waren volledig clean.
    Deze week stortte de wereld weer in en Peter Vandenbempt had een vermoeden dat heel de kwestie op gang gekomen was als gevolg van een klacht die Westerlo eerder had ingediend na het dubieus seizoenseinde van twee jaar terug. Heel voetbalminnend Vlaanderen moest de vorige twee seizoenen toekijken hoe de sympathieke ploegen Westerlo en Mechelen uit 1A gewipt werden na hoogstwaarschijnlijke matchfixing waarbij Moeskroen en Eupen betrokken waren. Neenee Peter mis, enkel in Luik, waar Mogi Bayat 5 spelers in de ploeg heeft en makelaar Veljkovic 3, werd een huiszoeking uitgevoerd. De rest in Vlaanderen. Deze morgen las ik dat de telefoongesprekken van de twee genoemde makelaars maanden afgeluisterd werden. Niets abnormaal bij Moeskroen, Eupen of bij broer Mehdi in Charleroi. Voorlopig weer alles clean, toch ?
    En het gaat hier weer niet om schuld of onschuld maar weer ‘davert de voetbalwereld op zijn grondvesten’ ….aan onze kant van de taalgrens. Geen enkele krant, geen enkele commentator heeft dit al opgemerkt zelfs Bart Schols niet die in De Afspraak aan Peter Vandenbempt vroeg : “Waarom heeft er in het verleden niemand gesproken ?”
    Wallonië heeft slechts vier ploegen in 1A en daar blijft iedereen af !
    Dus ja Johan, na het geritsel wordt er verder geritseld, misschien prettig voor sommigen, niet voor de echte voetballiefhebber.

  5. Koenraad zegt:

    “Betaald” voetbal MOET letterlijk afgebouwd worden: de lasten zijn voor de belastingbetalers = dure abonnementen, plus auto-, bus- en/of vliegtuigreizen, bouw en onderhoud van peperdure voetbalstadia die hoop en al 20 à 30 dagen per jaren gebruikt worden ; de lusten zijn voor de luttele bestuurders, de overbetaalde voetballers en de vetgemeste makelaarsmaffia.
    In het seizoen 1925-1926 eisten de spelers van Kortrijk Sport een vergoeding van 5 frank voor hun treinverplaatsing naar Racing Brussel. Het bestuur weigerde en nam de forfaituitslag 5-0 voor lief ! Toen huldigde de voetbalbond nog het standpunt dat de voetbalsport als zuivere liefhebberij moet worden beschouwd.
    Tot 1954 was er bijv. in Nederland van “betaald” voetbal geen sprake, de voetbalbond was er zelfs vierkant tegen omdat voetbal een spelletje was.

Reacties zijn gesloten.