Dat het elders beter is, is een van de grootste misverstanden van de moderniteit

vakantiefair

Om privé redenen ga ik dit jaar niet op vakantie en is u dus ook het soelaas van minstens één Sanctorumvrij weekje niet gegund. Eigenlijk heb ik best wel te doen met mensen die om financiële redenen niet eens weg kunnen, kinderen die zich twee maanden thuis rot vervelen, alleenstaande moeders die amper rond komen en de geneugten van de Euro-overal-in-Europa aan zich voorbij zien gaan. Onderstaande bedenkingen zullen hen een magere troost zijn. En toch: wat zoeken wij op reis dat we thuis niet hebben? En vinden we dat wel elders? Wie heeft zoiets bedacht, een “vrije tijd” die impliceert dat de andere tijd onvrij is?

Narrenschip2

Jeroen Bosch: Het Narrenschip (1490-1500)

In wezen vind ik vakantie een vreselijk onding. Het komt van het Latijn vacantia wat betekent: “vrijstelling van bepaalde verplichtingen”. Zijn goesting doen dus. Maar de ironie is dat die vrijstelling nieuwe verplichtingen met zich meebrengt: deelnemen aan het vrijetijdsgebeuren, de reiskoorts, het massatoerisme, de animatie ondergaan.

Zie ze maar eens aanschuiven op Zaventem en jammeren als de Belgische luchtverkeersleiding plat ligt. Daarna gaat het naar de hotels waar men zich teut kan (moet) drinken en te pletter kan vreten, all-in voor een vast bedrag. Om en rond het zwembad spelen zich ondertussen veldslagen af voor een ligzetel. Heel de toeristische industrie hamert hardnekkig op het idee dat reizen ontspant en “onze batterijen oplaadt”, terwijl het vooral met stress gepaard gaat en men een pak geld kwijt is.

De ideologie die achter het vakantiehedonisme steekt is bepaald reactionair en houdt verband met het concept van carnaval: heel het jaar door moet u uw mond houden, en één week per jaar is de nar koning. U reist dus op een narrenschip naar Utopia, een onbestaande wereld die drijft op ons verlangen naar zelfbestemming. Het gebrek aan autonomie in het leven, de zinloosheid van het bestaan, de ratrace, het feit dus dat men zijn goesting niét kan doen maar eigenlijk in een gevangenis functioneert, roept de “andere plek” op, de heterotopie zoals Michel Foucault ze noemde. Een strand, een pretpark, een hotelresort. Alles wat buiten het gewone valt, omdat het gewone banaal, vervelend en soms zelfs bedrukkend is.

Het infernale paradijs

Vol-strand

Blankenberge, juli 2018

Doch weerom ironie: al deze plekken zijn min of meer afgeschermd en functioneren als omgekeerde gevangenissen, ruimtes waar het plezier obligaat is (sun, sea & sex). Vooral pretparken hebben dat sterk, daarom heten ze ook zo: analoog aan de bordelen en eroscentra focussen ze zodanig op het plezier dat de genotsdwang bijna ondraaglijk wordt en er claustrofobe nevenreacties optreden. De hel is nooit ver weg in de Tuin der Lusten. De metafoor van het strand, een smalle strook zand waarop mensen dicht bijeen gepakt quasi verbranden, is doorheen heel de 20ste eeuw een merkwaardige verdubbeling geweest van inferno’s zoals Auschwitz, Dresden en Hiroshima.

Het is dus meer een verhaal van de pest en de cholera, de verwisselbaarheid van de hel en het paradijs, en de dunne wand daartussen. Gelukkig is het snel voorbij: na het weekje Gran Canaria kan men weer een heel jaar zijn nestel afdraaien zoals dat in het Vlaams heet, ja knikken en zich laten naaien. Werken is in se zinloos, het is er enkel om de vakantie te betalen en voor een ligzetel te vechten. De reisagentschappen en touroperators zijn dus in feite makelaars in de aliënatie. Met dat woord wordt bedoeld: de vervreemding, het feit dat men vakantie nodig heeft omdat het leven zo saai en troosteloos is. De betaalde vakantie, een verworvenheid die we te danken hebben aan het socialisme en het syndicalisme, blijkt alleen nog meer slavernij te produceren.

En dan is er nog de hangmat, het zalige nietsdoen, iets wat de Italianen dolce far niente noemen. Ik verzeker u, en u weet het beslist ook: niets verveelt zo snel als niets doen. De leegloperij kan wel romantisch ogen en zelfs poëzie opleveren zoals bij de Romeinse dichter Horatius. Maar het gaat in tegen al onze oerinstincten van waakzaamheid en overlevingsdrang. De overgang naar het plantaardig bestaan is een rusttoestand die op de dood lijkt, te vergelijken met een winterslaap midden in de zomer. Alleen volstrekte nihilisten slagen erin om het comateuze nietsdoen vol te houden en eventueel zelfs tot een levensstijl te maken. Maar sowieso is de hangmatslaper een vogel voor de kat en is zijn/haar paradijs een plek waar het roofdier op de loer ligt, zoals Le Douanier-Rousseau het oerwoud schilderde: de rust is bedrieglijk, de slaper verslaapt zich, fataal.

Het autochtoon verzet

Hegel_vacances

René Magritte: Les Vacances de Hegel (1958)

Reizen is vluchten, ontvluchten, vervreemden. De kosmopoliet is een panisch verschijnsel, het dansen van een kat op een heet zinken dak. Dat klinkt allemaal absurd en pessimistisch, doch wacht, er is licht aan het einde van de tunnel.

Een 21ste eeuwse nieuwigheid waar de toeristische industrie en het kosmopolitisme mee geconfronteerd worden, is het autochtoon verzet: zelfs en vooral op toplocaties zoals Brugge en Barcelona worden, tegen alle economische wetmatigheden in, toeristen uitgescholden en verjaagd. Wat is hier gaande? Zeker een protest tegen drukte en overlast, het gevoel van constant door een vreemd leger overrompeld te worden, maar er is meer. Misschien zit er ook een positieve kant aan, een wenk aan de toerist om naar huis te keren en daar te zoeken naar verloren wortels. Zijn goesting doen dus, en dat betekent ook: rebelleren tegen het systeem, dat wat ons onvrij maakt. De anti-toeristenhetze kan zo ook een vorm van empathie betekenen, een oproep tot inkeer, het redden van de kat op het dak.

Dat we onze eigen stek quasi kwijt zijn, is geen reden om te vluchten, integendeel, ze moet heroverd worden. Dat zou zelfs een nuttige boodschap kunnen zijn voor Afrikaanse migranten: keer terug, hak de tirannen in de pan en sla de hand aan de ploeg. Het idee dat iedereen op deze planeet een plek heeft, en die plek moet koesteren, cultiver son jardin, zoals Voltaire het noemde, maakt het reizen misschien niet zinledig, maar het thuisblijven alleszins een echte uitdaging. Bonnes vacances, uw animator groet u.

Vindt u deze column interessant, leerrijk, controversieel, of hebt u tenminste eens goed kunnen lachen? Dan is een donatie, hoe bescheiden ook, misschien een goed idee.

 

Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

5 reacties op Dat het elders beter is, is een van de grootste misverstanden van de moderniteit

  1. Koenraad zegt:

    Juist gezien door de arbiter, en dat zonder VAR.
    Maar toch 1 vraagje ?
    Waren er geen privéredenen geweest, was je het toch voor een poos elders gaan zoeken ?

  2. Christel VdM zegt:

    Nu ons (apen)land een zwoele zomer beleeft, is er inderdaad weinig reden om naar het buitenland te ‘vluchten’. Ik ga zelden nog naar de Belgische kust, mijd bewust pretparken en kan wel genieten van een goed boek onder het geruis van de bomen en van een glas wijn op een terras. Maar ik ontvang ook graag berichtjes van vrienden in het buitenland, digitale nomaden en cultuurminnaars die in de voetsporen van hun literaire helden een heus avontuur beleven. De ene stuurt instagramfoto’s door en de andere beschrijft in geuren en kleuren van wat hij gezien heeft. Zalig gewoon. Zo kreeg ik gisteren een relaas over de Petroniusbasiliek in Bologna, die zwaar bewaakt wordt omwille van een fresco van Giovanni da Modena. Drie keer raden waarom? 🙂

  3. Eric zegt:

    Het massatoerisme is een jaarlijks weerkerende vorm van kolonialisme dat door de volkeren waar het zich voordoet ambigu beschouwd en ervaren wordt: enerzijds brengt het massa’s geld in het laatje, anderzijds spuwen ze op deze Europese leeglopers die een decadentie, een verveling en een innerlijke leegte tentoonspreiden waaraan zelfs Afrikaanse mannen niet kunnen tippen. Anderzijds biedt dit holle massatoerisme de vijfde (islamitische) kolonne, die iedere dag opnieuw West-Europa binnentrekt met de bedoeling het continent binnen afzienbare tijd totaal te koloniseren en te domineren, een prima alibi. Zowel het massatoerisme als de multiculturele invasie zouden moeten afgeschaft worden, ze leiden slechts tot sociale spanningen en in se wordt niemand er beter van.
    Hieronder een ander ‘toeristisch’ leger, niet zozeer uit op ‘genieten van de vakantie’, maar op slachting van ongelovigen.

  4. Tonton d'Amérique zegt:

    Het waren protestacties als gevolg van de ontruiming van een bepaalde moskee. Het heeft wel tamelijk lang geduurd. Het fenomeen bestaat misschien nog, maar het zal minoritair zijn. Allemaal de schuld van Gérard Depardieu!

Reacties zijn gesloten.