Maria Skłodowska alias “madame Curie”: de eenzaamheid van de moderne heks

marie-curie-notebook
Vrouwelijke genieën zijn zeldzaam. Het is allicht een sociaal-cultureel gegeven (de vrouw aan de haard, het glazen plafond), misschien is het woord genie op zich een mannelijk begrip. Sommigen wijten het anderzijds aan hun hersenmassa die gemiddeld lager is dan de mannelijke en ook minder in staat zou zijn tot logisch denken.
Ik geloof daar niets van. Dat vrouwen een andere relatie hebben met de natuur, staat voor mij wel als een paal boven water. Mannen beleven de natuur en de wereld van buiten- en bovenuit, “transcendent”, vrouwen bewegen zich erin, “immanent”. Dus toch een ander soort brein?

Even aandacht in dat verband voor een vrouw die ik zeer bewonder, namelijk Maria Salomea Skłodowska (1867 – 1934), beter bekend als Madame Curie. Dat ze als wetenschapster en laureate van twee Nobelprijzen met de naam van haar echtgenoot door het leven ging, zegt al iets over de argwaan waarmee de high society dit vrouwelijk genie bejegende. Was ze wel een vrouw? Had ze wel een vagina? Ja, want ze had twee dochters. Maar van wie? Het geroddel zou nooit ophouden. Want ja: ze was gewoon een vrouw.
Maria Skłodowska was van Poolse komaf, kreeg als briljante scholier omwille van haar geslacht geen toegang tot de universiteit van Warschau, en geraakte op een of andere manier toch in Parijs, eerst als huishoudster, om naderhand aan de Sorbonne wiskunde, natuurkunde en scheikunde te studeren. Ze deed fundamenteel onderzoek naar uraniumstraling (“radio-activiteit”) en kreeg daarvoor in 1903 de Nobelprijs… samen met haar man Pierre Curie, ook fysicus, die haar bij de experimenten had bijgestaan.
Vond het Nobelprijscomité het onfatsoenlijk om alleen een vrouw op het podium te roepen? Ze zou voor de rest van haar leven Madame Curie blijven, ook nadat haar man in 1906 onder een tram sukkelde en dat niet overleefde. Bij haar tweede Nobelprijs in 1911 verzocht de Zweedse Academie haar om hem niét zelf te komen afhalen, het zou wel eens de faam van het instituut kunnen schaden. Vrouwen moeten niet teveel complimenten maken.

Ondanks haar briljante geest werd ze door sommige wetenschappers eerder als een raaskallend curiosum beschouwd. De eminente fysicus Lord Kelvin bijvoorbeeld zag haar als een vrouwelijke charlatan en probeerde te bewijzen dat het door haar ontdekte element radium niet bestond en slechts een verbinding was van lood en helium. Onterecht, zo bleek nadien. Niettemin weigerde de Franse Académie des Sciences in 1911 haar als lid op te nemen en schold haar uit voor “goddeloze atheïste”. Dat verbeterde er niet op toen ze een relatie begon met de natuurkundige Paul Langevin, niet officieel gescheiden, wat haar banbliksems en scheldpartijen in heel Frankrijk opleverde, plus de raad om dringend op te hoepelen retour naar Polen.

Loden kamer
Om maar te zeggen: Maria Skłodowska ging als een moderne heks door het leven. Is dat het lot van vrouwelijke genieën? Misschien wel. Of waren de heksen in hun tijd genieën en werden ze daarom op de brandstapel gebracht? Wat als Skłodowska in de middeleeuwen had geleefd?
In 1934 sterft ze op 66-jarige leeftijd aan leukemie, vrijwel zeker veroorzaakt door het voortdurend contact met radio-actief materiaal. Maria nam geen enkele voorzorg bij de omgang met uiterst gevaarlijke elementen zoals thorium, uranium en plutonium. Integendeel, ze stalde die objecten uit in haar interieur en noemde ze “fascinant”, “sprookjesachtig oplichtend”. Inderdaad, dat waren ze, en meteen was ook Maria zelf een wandelende toorts, een toxisch lichaam. Even later verkocht ze radiumpillen en besmette half Frankrijk. Haar persoonlijke notities, opgeborgen in een loden kamer van de Franse Nationale Bibliotheek (foto bovenaan), bevatten tot op vandaag sterke radio-actieve straling, en men kan ze slechts bezichtigen mits ondertekening van een verklaring “op eigen verantwoordelijkheid”.

Conclusie: Maria Skłodowska was wel degelijk een toverkol. Een uitzonderlijk intelligent creatuur van vrouwelijke makelij dat helemaal in de natuur opgaat en kennis opvat als “een deel ervan zijn”. Giftig dus. Ooit de paddenstoelen, nu radium. Haar uitstoting is er een functie van. Klink ik jaloers? Ja, wellicht. De foto van dat opengeslagen dagboek met die krabbels, formules en schetsen (laatste woord: “rien”), het blijft fascineren. Men spreekt wel eens over giftige taal en ziekmakende teksten, maar dit is er echt een, niét metaforisch. De natuur ontvouwt er zich in al haar geweld, en zelfs rondom haar mooie graftombe op het Panthéon is er een veiligheidsperimeter, een “cordon sanitaire” met bordjes “Attention, dangereux”. Is er een mooier eerbetoon denkbaar?

 

Vindt u deze column interessant, leerrijk, controversieel, of hebt u tenminste eens goed kunnen lachen? Dan is een donatie, hoe bescheiden ook, misschien een goed idee.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

4 reacties op Maria Skłodowska alias “madame Curie”: de eenzaamheid van de moderne heks

  1. Fend zegt:

    Een genie én een heldin samen, dat wordt hier dan karikaturaal een toverkol, anno 2018.
    De man heeft een transcendent, de vrouw een immanent brein, ha.

  2. Fend zegt:

    Een genie én een heldin samen, dat wordt hier dan karikaturaal een toverkol, anno 2018.
    De man heeft een transcendent, de vrouw een immanent brein, ha, ha.

  3. Greta zegt:

    Waarschijnlijk zijn er meer dan we weten en niet het geluk hebben gehad een sterke persoonlijkheid, als echtgenoot te hebben gehad., die hen ten allen prijze steunden. Pierre Curry weigerde de nobelprijs omdat hij vond dat zijn vrouw er recht op had. Zo werd een wereld veranderd en kreeg voor het eerst een vrouw een Nobelprijs. Albert Einstein was meer met zichzelf bezig en eerder laf op dat vlak. Zijn eerste successen heeft hij te danken aan zijn eerste vrouw Mileva Marec. Zwanger kon hij ze wel maken, maar zijn verantwoordelijkheid eerder pover , nihil. Mileva Marec kreeg dus nooit een echte kans om haar echte talenten te ontplooien. Verzuurd en giftig zou ze daardoor verder door het leven gaan. Het is uiteraard niet enkel een rekening mannen tegen vrouwen. In het geval Maleva heeft de moeder van Einstein hier invloed gehad.Zij vond dat een vrouw zich bezig moest houden met het huishouden en niet met wiskunde noch wetenschap, daar zag ze natuurlijk het liefst haar geliefde zoontje alle aandacht kreeg. De vader van Maleva was dan week teleurgesteld dat zij voor liefde en de zwangerschap haar talenten vergooide.

  4. Greta zegt:

    Waarschijnlijk zijn er meer dan we weten en niet het geluk hebben gehad een sterke persoonlijkheid, als echtgenoot te hebben gehad., die hen ten allen prijze steunden. Pierre Curry weigerde de nobelprijs omdat hij vond dat zijn vrouw er recht op had. Zo werd een wereld veranderd en kreeg voor het eerst een vrouw een Nobelprijs. Albert Einstein was meer met zichzelf bezig en eerder laf op dat vlak. Zijn eerste successen heeft hij te danken aan zijn eerste vrouw Mileva Marec. Zwanger kon hij ze wel maken, maar zijn verantwoordelijkheid eerder pover , nihil. Mileva Marec kreeg dus nooit een echte kans om haar echte talenten te ontplooien. Verzuurd en giftig zou ze daardoor verder door het leven gaan. Het is uiteraard niet enkel een rekening mannen tegen vrouwen. In het geval Maleva heeft de moeder van Einstein hier invloed gehad.Zij vond dat een vrouw zich bezig moest houden met het huishouden en niet met wiskunde noch wetenschap, daar zag ze natuurlijk het liefst haar geliefde zoontje alle aandacht kreeg. De vader van Maleva was dan weer teleurgesteld dat zij voor liefde en de zwangerschap haar talenten vergooide.

Reacties zijn gesloten.