Elastisch, slim, in een bierflesje kunnen: waarom ik een volgend leven als Octopus wil terugkeren

octopus

Goed nieuws voor al wie interesse heeft in politiek-incorrecte levensvormen. Zopas werd in de Oosterschelde een dier gespot dat daar al een halve eeuw niet meer gezien is: de Octopus Vulgaris ofte gewone inktvis. Twee sportduikers zagen deze zomer een exemplaar bij Zierikzee, op een diepte van zo’n 16 meter. Het verhaal doet me wat, wij gaan elk jaar op vakantie naar Zeeland, ik zeg niet waar want ik wil u daar niet tegenkomen. En ik heb iets met Octopussen, vermoedelijk de meest bizarre diersoort op deze planeet.

Quasi-gewichtloos
De Octopus is namelijk zowel extreem eenvoudig als uitermate complex. Hij heeft geen skelet, vrijwel geen centraal brein, maar zijn enorm complex zenuwstelsel coördineert perfect die acht armen, elk voorzien van apart bediende zuignappen waardoor hij vrijwel elke vorm kan aannemen. Een niet al te grote inktvis kan zich makkelijk in een bierflesje wurmen en er ook weer uit komen.
Hun seks is navenant: standjes die elk menselijk bevattingsvermogen te boven gaan, de Kama Sutra verbleekt erbij Het mannetje paart via één arm die in de holte van het wijfje gaat. Tijdens de paring breekt die arm af, blijft zitten in mevrouw Octopus, en groeit weer aan.
Flexibel, vormeloos, rekbaar. Octopussen gelden als uitermate intelligent, hebben een lange- en kortetermijngeheugen. Het zijn individualisten, hebben een “karakter”, en vertonen wat wij emoties noemen. Ze herkennen je, willen met je spelen of net niet, en… hun zenuwcellen zitten niet geconcentreerd in een kop zoals bij zoogdieren, maar over heel het lichaam. 500 miljoen neuronen verzorgen de zenuwelektriciteit van de Octopus Vulgaris: dat getal komt in de buurt van de mensaap, met dat verschil dat een Octopus in het water leeft en zich van evenwichtstoestanden weinig moet aantrekken.
Die quasi-gewichtloosheid levert dus een surplus aan mentale energie waarvan wij, trieste landdieren, alleen kunnen dromen. Mentale energie die ook niet leidt tot religieuze waandenkbeelden (de behoefte om “naar de hemel kijken” ontbreekt compleet) maar puur en enkel om te zijn wat men is, namelijk poliep.
Dat brengt ons bij de antropologische dimensie: evolutionair kunnen we de Octopus nooit meer inhalen. Het beest heeft vijfhonderd miljoen jaar geleden al, in het Cambrium, een lichaam gecreëerd waar wij alleen maar jaloers kunnen zijn, meer nog, een lichaam dat zijn bewustzijn helemaal omvat, er mee samenvalt. Hoe moet ik dat uitleggen: van Plato, over heel de Joods-Christelijke traditie tot filosoof René Descartes zag de mens zijn geest en zijn lichaam als twee aparte onderdelen, waarbij de geest duidelijk over het lichaam moest heersen. Al onze noties van macht en autoriteit gaan daarop terug: een intellect dat, via een aantal touwtjes en scharnieren, een organisme bedient, als een machine.
Vandaar komt ook het waanidee van de mens als “heer van de schepping”, de denker, diegene die begrijpt, ordent, onderwerpt. Niets daarvan bij de Octopus: zijn evolutionair pad heeft zich net afgekeerd van die gespletenheid, waardoor hij effectief in een bierflesje kan, maar zich ook onzichtbaar kan maken en één kan worden met zijn omgeving.

Het grote Onderbuikgevoel
Zacht, flexibel, rekbaar, slim, empathisch en… giftig: dit elastiekdier is geen mariene softie maar het organisme dat wij hadden moeten zijn doch nooit werden.
We kunnen hem best zien als aardse alien, datgene wat leeft, maar ons verder in alle opzichten zo overtreft dat wij maar armzalige karikaturen lijken, primitieve wezens die wereldoorlogen uitvechten en tussendoor een boek lezen.
Af en toe duiken er wel filosofen op die de afgunst tegenover de Octopus met brio etaleren, maar meer ook niet. Friedrich Nietzsche was er zo een, met in zijn zog een hele rist Franse filosofen die allemaal de gewichtloze intelligentie, de anti-hiërarchische eenheid van geest en lichaam, het corps-sans-organes verheerlijkten, zoals Gilles Deleuze in “Rhizome”. Deleuze huldigt de kruipwortel als organisch ideaal, maar vergist zich compleet van organisme: in feite kan alleen de zoutwaterpoliep inhoud geven aan heel de nostalgie van het Triste Animal dat wij zijn geworden. Bovendien, probeer Deleuze maar eens te lezen zonder hoofdpijn te krijgen. Ook hij doceerde, systematiseerde, schreef eindeloze boeken, teksten die het onderwerp zelf kannibaliseren, abstraheren, droogvriezen tot een loodzwaar compendium, lettervoer dat andere trieste herkauwers aantrekt en eindigt in een enorme academische bunker die nauwelijks nog aanrakingspunten met de werkelijkheid heeft. Neen, ook de denkers van de lichtheid laten zich door de zwaartekracht verpletteren.
De beleving van de Octopus ligt dus elders, en wel daar waar de mens (wie??) er net in slaagt om zijn bewustzijn te realiseren zonder theorie, zonder tekst, zonder wanhopig gefrasel, zonder artistieke hoogstandjes, zonder cultuur, zonder wetenschap. Misschien is dat naïef, een belegen Mei ’68-droom, misschien blijft het bij een postmoderne luchtbel, maar heel misschien zien we het ook wel hier en daar opduiken, waar mensen werkelijk een degout uitdrukken van theorieën, ideologieën, rattenvangers allerhande, en gaan voor het grote njet, de weigering om zich nog appels voor citroenen te laten verkopen.
Om het nu heel cru en actueel te stellen: er zit iets van een octopusvormige multivorm in de nieuwe antipolitieke beweging die door Trump, de Duitse AfD, Marine Le Pen, Wilders, het VB en konsoorten wordt aangesproken. Ja, ook zij zijn uiteraard rattenvangers, maar hun publiek camoufleert zich telkens weer, verstopt zich in een lege bierfles, om er meters verder weer uit te komen.
Wat politieke koffiedikkijkers nog altijd “het onderbuikgevoel” noemen, is in werkelijkheid misschien wel de dichtst mogelijke benadering van het zoogdier om de veelarmige poliep, dé virtuoos van de oceanen, te imiteren. Complete elasticiteit, ontsponnen door een lichaam dat “vanzelf” denkt, of juist niet, in elke vezel, zonder behoefte aan een tiranniek brein. Meer zal het nooit worden: een drang om zich te spiegelen aan het vormeloze. Willen schrijven als een inktvis, het zal nooit helemaal lukken, dat starre skelet blijft me parten spelen, maar het is een vluchtpunt.
Soit, ik weet al welke gedaante ik wil aannemen in een volgend leven, laat de zeespiegel maar stijgen.
Tenzij ik dan vroegtijdig als polpo op uw bord terecht kom. Ach, in het gezelschap van een goede wijn kan ik er wel mee leven. Flexibel dus, tot aan het bittere of zoete einde.
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Een reactie op Elastisch, slim, in een bierflesje kunnen: waarom ik een volgend leven als Octopus wil terugkeren

  1. Ines zegt:

    Lol, enkele jaren geleden verscheen op deze blog een stukje over een nieuw ondekte inktvis met een helder lichtgevend kleurtje, waardoor hij voor velen leek op een spookje, het bekende cartoonfiguurtje Casper. JS schreef toen dat het inktvisje genoemd werd naar een onnozel baby-inktvisje in cartoonformaat. Ik kon er gewoon niet bij: was het uit pure onwetendheid of wreedheid?? Casper, het vriendelijke spookje was nl.mijn favoriete figuratieve jeugdheld. Ik was helemaal weg van Casper. Een lief en tikkeltje naïef spookje dat altijd voor iedereen goed wilde doen maar door zijn luchtledige
    verschijningsvorm altijd misbegrepen werd. Iemand waar ik mij toen helemaal mee kon indentificeren. Ik heb er lange tijd mijn hoofd over gebroken hoe meneer de filosoof zo een groot blundertje kon maken. Ik was echt kapot van hoe er met de erfenis van Casper werd omgegaan. Casper werd weer onrecht aangedaan en gedegradeerd tot een onnozele inktvis. Voor mijn aanvoelen was het pure geschiedvervalsing! Sindsdien neem ik dan ook alles wat JS hier deponeert met een grove korrel zout. Soms doet hij de moeite om wat dieper te graven en samenhangende verbanden te zoeken, en soms gooit hij uit een mentale luiheid- waarvoor alle begrip trouwens in deze verwarrende tijden- er gewoon met zijn klak naar. Wel een mooi en inspirerend stukje overigens, tot u er de Wildersen en Trumpianen bij sleurde. Dat zijn geen lieve octopusjes maar giftige kwallen;)

Reacties zijn gesloten.