Terreur als supermeme: wat als… we allemaal de knop zouden dichtdraaien?

val_van_icarus

Zo dadelijk volgt het journaal, dat is een klokvaste zekerheid.

Het nieuws is een blaas die zichzelf vult met (pseudo)realiteit. Nooit is er een dag geen nieuws, nooit is er een krant die beslist een editie over te slaan omdat het gewoon de moeite van het drukken niet loont, of een TV-journaal met de vermelding “Heden geen nieuws”.

Het nieuws werkt dus kwantummechanisch, het is niet te verklaren volgens de klassieke regels van de fysica: door er niet te zijn, roept het zichzelf op, en krijgt u zowaar elke dag uw portie actualiteit geserveerd. Afgezien van de economische realiteit dat journalisten nu eenmaal hun eigen werkgelegenheid dienen veilig stellen, en moéten op zoek gaan naar dat verdronken varken in Hemelveerdegem, is er nog iets anders aan de hand.

Reality soap

terreurEnkele maanden terug schreef ik op mijn blog (“Terroristen genieten van aandacht, en wij geven hen dat volop”, 23/3) dat het actuele terrorisme en de media een symbiotische verhouding hebben: ze leven van elkaar, ze hebben elkaar nodig. Waarbij ik de vraag stelde wat IS of aanverwanten zouden doen mocht geen enkele van hun aanslagen nog het nieuws halen. Vloeken bij Allah, denk ik. Want terreur leeft uiteindelijk van het virale effect, de verspreidingsgraad van het gerucht, zodat ook de politieke wereld en de beleidsvoerders er niet om heen kunnen en het virus mee verspreiden, tot het echt permanent een hot item wordt.

Hoe ontstaat nieuws? Alle redacties werken volgens het watervalprincipe: het “belangrijkste” van boven, tot het onderste van de tafel valt (bekend als “Drop the dead donkey”). Maar wat is het belangrijkste? Juist: dat waarvoor men denkt dat mensen een krant kopen. De ontstellende gedachte bij de terreuraanslagen is gewoon dat ze mediageniek zijn.

En wat willen wij lezen? Oorlogen zijn er altijd en overal, we zijn ze beu; rampen zijn er ook om de zoveel tijd, die ons doen wenen maar waar niemand iets kan aan doen; en mannen die hun gezin ombrengen uit jaloezie, geeuw. Maar een mengvorm van de drie, gekken die uit het niets opduiken met een vrachtwagen om op een mensenmassa in te rijden, wat dan naderhand een oorlogsdaad blijkt waarin god himself de hand heeft,- ja, dat is weer eens wat anders, vooral omdat het serieel terugkomt, haast als afleveringen van een reality-soap. Steevast gevolgd door een rouwproces met kaarsjes en ingetogen commentaarstem.

Het commerciële model van de hedendaagse krant, opgejaagd door de sociale media en als “leugenpers” betiteld, bevordert ontegensprekelijk deze dwangmatige focus op zich herhalend crimi-rampnieuws met een hoge impact op het collectieve onderbewustzijn. Maar ook omgekeerd, zijn de mainstreammedia onmisbaar voor het verspreiden van de fatale boodschap, tot en met de copycat-fenomenen van sociopaten die zich een Jihad-pak aanmeten. De media leveren de handleiding voor amateur-terroristen. En na afloop kennen ze een label toe. Heeft een organisatie zoals IS, met trouwens een zeer professionele communicatiestrategie die een goede, westerse educatie doet vermoeden, eigen media en kanalen, o.m. via twitter en youtube,- het zijn uiteindelijk nog altijd de televisie, de reguliere pers en de betere nieuwssites die het nieuws “homologeren” en authentiek moeten verklaren. En dat doen ze ook, met veel toewijding. Telkens weer.

Terreur leeft van het nieuws en het nieuws leeft van terreur. Het nieuws is cultus van de angst, de bezwering en nieuwe angst geworden, in een eindeloze loop. Het is alleen door die wisselwerking dat de top van de actualiteit al maanden, zo niet jaren, vrijwel rond één cluster draait: islam-terrorisme. Nu ook met beelden, aangeleverd door de organisatie zelf: zowel VRT als VTM gebruikten de door IS gemaakte en verspreide videobeelden van de recente aanslagen in Teheran. De dader is tevens de reporter op het terrein. Nog levensechter, alsof u erbij was, en uiteraard druk gedeeld op Facebook door mensen en organisaties die ook nog maar één thema schijnen te hebben.

Quarantaine

DecosterThe six degrees of separation dus, in zijn meest decadente vorm: in een wereld waar iedereen met iedereen verbonden is, valt er aan zo’n supermeme niet te ontsnappen. Chapeau voor de bedenkers. Er zit een ironie in het feit dat de meest barbaarse organisatie met een middeleeuws denkkader de principes van de moderne communicatie feilloos beheerst. Dat is zelfs bepaalde reclamelui niet ontgaan, die met een zekere bewondering het systeem analyseren… om het ooit te copiëren?

Andermaal: quid als we gewoon met dat terreurnieuws doen wat een firewall van een pc met virussen doet: blokkeren? Of heel summier, sec, in quarantaine plaatsen op bladzijde twaalf, tussen de gebroken armen en benen? Is dat dan zelfcensuur, of leggen we de bron droog?

Zopas zijn enkele opiniemakers tot dezelfde vraagstelling gekomen. In een DM-opiniestuk herlanceert Saskia De Coster mijn idee dat De Morgen (en de andere media) eens een week niet zou berichten over terreur en aanslagen. Waarop hoofdredacteur Bart Eeckhout heftig repliceert: no way, waarvoor heb je anders nog kranten nodig?

Goede vraag. Ik kan me het existentiële ongemak voorstellen van een hoofdredacteur wiens broodwinning gelinkt wordt aan het verspreiden van een terreurboodschap uit sensatiezucht. Evenals de ontwenningsverschijnselen bij heel de Facebookgemeenschap die dagelijks haar portie horror en bijbehorende verontwaardiging nodig heeft. Liken maar.

Het vermoeden dat IS een verkankerde uitloper is van de communicatiemaatschappij, die de ene zeepbel na de andere produceert, zou vooral onze belangstelling moeten wekken in oude eilanden, nieuwsloze witte vlekken, niet bekabelde of wi-fi-vrije zones waar het virus niet doordringt en waar er gelegenheid is tot soelaas en bezinning, verwondering, afstand. Klinkt dat wollig? Escapistisch? Ja, misschien, of net niet.

Toon zelf eens waar je goed in bent, Saskia, een roman schrijven bijvoorbeeld, in plaats van te leuteren in de Morgen en de hysterie mee te cultiveren. Ook al wil Bart Eeckhout kranten verkopen en Martine Tanghe het nieuws aflezen, niemand zegt dat wij ons daar wat van moeten aantrekken. Ontmediatiseren dus. Brueghel gaf die leestip al, ver voor het mediatijdperk, in zijn “Val van Icarus”: alles is een kwestie van (de-)focus.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

7 reacties op Terreur als supermeme: wat als… we allemaal de knop zouden dichtdraaien?

  1. Hans Becu zegt:

    Je zou ook droog, kort en factueel over terreur kunnen berichten, zonder al de hysterie, de sensatie en de emo errond. En zeker zonder reacties van politici en de stomme commentaren van Bart Eeckhout en Inteeltbroeders. Sanctorum for “senior writer” in DM, en gedaan ! Op voorwaarde dat hij neutraal is als het over Nva gaat, uiteraard.

  2. Fend zegt:

    Oftewel verhuizen naar een land waar geen terroristische aanslagen werden gepleegd, Luxemburg , Oostenrijk, …Weet iemand wat daarvoor de reden zou kunnen zijn ?

  3. Thomas Cato zegt:

    Correctie: wat bovenaan staat is niet meer waarvoor mensen een krant kopen, maar waarop ze klikken op het scherm. Vandaar de eindeloze stroom “ophef” en repetitieve, pseudo-controversiêle opiniestukken. Beiden hebben ook het voordeel dat er niks gefactcheckt moet worden, loos gezwets kan perfect op zichzelf staan, wat dan weer de kosten drukt. Na de terrorismeloze week, kunnen we mss ook eens de opinieloze week doen.

  4. Peter Braet zegt:

    De Coster haalde zelfs de complottheoriesites “zie je wel dat het een ‘false flag’ operatie is”! Alternatieve media leven er evenzeer van. Soms wordt het wel tijd voor een offline vakantie, ergens in een vallei tussen hoge bergen en dus geen radio ontvangst, in een gehuchtje zonder krantenwinkel.

  5. Marc Schoeters zegt:

    Vreemd. Nog niet zo lang geleden werd elke aanslag in Europa nog steevast een “incident” genoemd – gepleegd door een “verwarde man” of een “lone wolf”. Toen hoorde je politiek correcte deugmensjes als Saskia De Coster niet zeuren over een nieuwsban. Maar sinds kort kunnen zelfs de mainstream media er niet meer omheen om de olifant in de kamer te benoemen: het gaat om islamitische aanslagen gepleegd door goed georganiseerde moslimwolven met het bewuste doel een Europese burgeroorlog te ontketenen. Zelfs hoofdredacteurs van De Morgen of De Standaard kunnen dat niet meer onder de mat vegen. En nu de vijand aarzelend maar steeds meer open en bloot met naam wordt genoemd – “It’s the islam, stupid!” – houden moslimknuffelaars als De Coster plots een pleidooi om de aanslagen buiten het nieuws te houden. Vreemd toch? Noemde men dat soort cordon sanitair rond politiek onwelgevallige feiten vroeger niet gewoon – censuur? Wat mij betreft – “ik heb het gehad”. ik vertrek deze zomer lekker naar een land zonder “lone wolves” en zonder politiek correcte media. Zo’n land waar men op straat nog heerlijk ouderwets geen haatkleding ziet. En waar maar hooguit één keer per jaar over “de Palestijnse kwestie” wordt bericht en dat dan nog op pagina 16 van de krant – tussen de andere faits divers. En ik neem geen boek van Saskia De Coster mee. Dat is pas vakantie!

  6. Fend zegt:

    En schrijven ze in dat land over voetbal ? Als ze niet over voetbal schrijven, mag ik u dan vragen om welk land het gaat ?

  7. Fend zegt:

    En schrijven ze in dat land over voetbal ? Als ze niet over voetbal schrijven, kan u mij dan zeggen om welk land het gaat ?

Reacties zijn gesloten.