Er is nog één ding degoutanter dan het Ik-tijdperk en dat is het verplichte Wij-gevoel.

massa

“Eerst verontwaardigen WE ons collectief over gekeelde varkens, daarna trekken WE naar McDonald’s voor een hamburger”
(hoofdletters van mij), zo fulmineert Bart Eeckhout, opiniërend hoofdredacteur vandaag in De Morgen. Sorry Bart, het eerste klopt wat mij betreft en ik heb er gisteren een eigen visie op gegeven, het tweede niet want ik ga nooit naar de McDonalds of iets soortgelijks.
De conclusie van zijn vertoog luidt: “Zo veroordelen WE onszelf tot herhaalde en inwisselbare golven van verontwaardiging over gekeelde varkens en uitgebuite kindslaven. En vervolgens bellen WE met onze nieuwe phone naar huis om te horen of het gebraad al in de pan ligt” (weer hoofdletters van mij). Andermaal sorry Bart, ik heb niet eens een nieuw model Phone maar een oude ‘baksteen’, en ik gooi meestal zelf het gebraad in de pan.
Tussen de openingszin en de afsluiter gebruikt de opiniërend hoofdredacteur (die titel alleen al ruikt naar een bedilzucht van het ergste soort, vanwege mensen die zich ambtshalve het recht toeëigenen om voor andere mensen te denken) nog wel een dozijn keer dat woordje “we”, wat eruit ziet als een retorisch meervoud maar wat eigenlijk een onzindelijke veralgemening is, die Vlamingen doorgaans afdoen met de sneer: “Spreek voor uzelf”. Waarom gaat u, mijnheer Eeckhout, er zo maar van uit dat iedereen naar de McDonalds loopt en constant op een smartphone tokkelt?
Die wij-praat, ik krijg het ervan. Het is een van de meest irritante tics van wat zich als “de mainstreammedia” voordoet: de door beroepsjournalisten volgeschreven kranten en weekbladen, aangevuld en/of geëchood door de nieuwsverslagen en praatprogramma’s van de openbare omroep, waarin de krijtlijnen worden uitgezet van een mediaanopinie, een standaardvisie op de actualiteit, en een doorsnee-consumptiepatroon. McDonalds dus.
Sinds de mediafilosoof Jean Baudrillard (1929-2007) het begrip simulacre lanceerde, als een virtuele realiteit die door de verzamelde pers als vanzelfsprekend wordt geserveerd, is mediakritiek vooral een ongenadige zoektocht naar simulacres, soms sluimerend als politiek correcte clichés. Dat wat vandaag als “fake news” wordt gebrandmerkt, als een afvalproduct van het internet, is helemaal niet nieuw, het bestaat al zolang er kranten worden gedrukt, en vermoedelijk nog veel langer. Heel de column van Bart Eeckhout baadt in een virtuele realiteit van de veronderstelde Vlaming die door De Morgen (en natuurlijk ook door De Standaard) onder een wij-noemer wordt geplaatst. We doen dit, we doen dat. Geruisloos wordt, via de wij-taal, een val gespannen voor elk afwijkend gedrag of elke afwijkende mening, onder een moraliserende paraplu van de opiniemeester. Dat is handig om de lezer-consument te definiëren én te kneden tot een, nu ja, wij-mens die in heel het dagelijkse mediaverhaal zichzelf gespiegeld ziet. Kan het mooier?

Mimetisch gedrag

De WeverNa de Londense raid aan de Theems,- door IS opgeëist maar wellicht een éénmansactie-, waar vijf slachtoffers te betreuren vielen (zo veel als dagelijks in het groot-Londense verkeer, schreef ik eerder), werd het wij-gevoel weer sterk aangeprezen: “Wij zijn niet bang”, zo luidde het devies. Uiteraard zijn mensen wél bang, ze worden twee keer bang gemaakt, één keer door de aanslag en één keer door de drama-communicatie zoals Antwerps burgemeester Bart De Wever recent ten beste gaf, na iets wat op een aanslag leek, zonder één slachtoffer.
Het spiegelbeeld van de terreur is de verplichte wij-attitude. Ook als dat de vorm vanJe suis Charlie” aanneemt, massaal gedeeld op Facebook. We komen inderdaad uit een Ik-tijdperk, stammend uit de jaren zestig van vorige eeuw, waarin het individu zich richtte (of liet richten) op materieel gewin, status, onderscheid, met het fameuze vrijemeningsmantra als politiek fetisj. Het Ik was de norm, de persoonlijke vervolmaking het streefdoel, de andere was een opstapje daartoe.
Maar het mimetisch gedrag (het nabootsen van de andere) was daar toen al een wezenlijk onderdeel van. Want als je status wil, vergelijk je je met de andere en imiteer je hem eigenlijk. Niets lijkt zozeer op een smartphonegebruiker als een andere smartphonegebruiker, en de economie draait uiteindelijk op de onderlinge rivaliteit en het verlangen om het nieuwste van het nieuwste te hebben. Met dank aan René Girard (1923-2015), weer een Frans filosoof, die het nabootsingsgedrag als grondslag vooropstelde van de menselijke cultuur.
Girard voorspelde eigenlijk ook al het terrorisme én de erupties van rouw, verbondenheid, solidariteit tegenover het kwaad, dat de rol van zondebok krijgt. Want de oproep tot verbondenheid is uiteraard politiek gestuurd, met behulp van, jawel, de mainstreammedia. Quod erat demonstrandum: geen goed zonder kwaad, de beste bondgenoot van de machthebber is de terrorist.
wittemarsIn België was de grote Witte Mars te Brussel (1996) een algemene repetitie voor het nieuwe wij-tijdperk, gefundeerd op angst en kuddegeest. Er was de boosdoener Dutroux, de incarnatie van het absolute kwaad, en er was de rituele uitdrijving. De toenmalige premier, Luc Dehaene, voelde perfect aan vanwaar de wind kwam, en recupereerde heel de beweging via de dode mus die Nieuwe Politieke Cultuur heette. Maar vooral via een sociaal-democratisch discours van samenhang én diversiteit, door de staat geregisseerd. Het verschil met het fascisme is een kwestie van details.
Zo wordt dat wij-gevoel een bijzonder eng effect van een politiek bewust opgezette massificatie. Vandaar de argwaan bij ondergetekende tegenover de kaarsjes, de rouwtoespraken, de witte processies. Ziet u, ik ben op mijn hoede voor mannen met kalasjnikovs, maar al evenzeer voor Louis Michel of Bart De Wever die het volk verzamelen, morele platitudes dicteren en emoties opleggen.
Vergeet de diversiteit, die een vermomde vorm van conformisme is. Misschien moeten wij (héhé, nu doe ik het zelf) veeleer terug op zoek naar het Ik, het individu, het enkelvoud. Maar dan niet de consument/statuszoeker/twitteraar, doch als echte singulariteit, iemand die politiek, sociaal en cultureel de zelfkant durft kiezen. Het Ik uit het Wij halen: daar hebben de politici niks aan, opiniërende hoofdredacteurs of marketeers evenmin. Is dat geen prachtig project? Alleen schapen lopen naar de slachtbank, een varken zoekt de uitgang.
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

7 reacties op Er is nog één ding degoutanter dan het Ik-tijdperk en dat is het verplichte Wij-gevoel.

  1. Hans Becu zegt:

    Correcte analyse, maar Ik denk dat de verantwoordelijkheid hiervoor bij de pers ligt en niet zozeer de politici. Politici worden constant bekritiseerd : door de pers, door de oppositie en door een hele trits academici en opiniemakers van het slag Eeckhout. Politici moeten verkozen worden, hoofdredacteuren niet. Door selectie van nieuws en via constante framing zijn journalisten veel machtiger dan politici, en bepaalt een zeer klein groepje mensen wie aan het woord komt, de toonzetting en wat maatschappelijk aanvaardbaar is, en wat niet. Ik vind het gruwelijk. Eeckhout en Co zijn dictators. Politici accepteren ten minste kritiek ; intellectuele nitwits zoals Eeckhout en Confraters vinden elke vorm van kritiek op de pers door politici “een aanslag op de persvrijheid”. Ik ben een fan van politici. Er zitten dwaze tussen zoals Calvo, maar ook knappe, zoals Dewever, of Crevits, of Zuhal Demir of Jo Vandeurzen. Ik ben dat redeloos politici bashen zat. Straks wil niemand er nog aan, voor een zogezegd gigantisch salaris elke dag een emmer stront over je kop. Het resultaat zal zijn dat we alleen politieke nullen en opportunisten overhouden, die kansloos het onderspit zullen delven tegen de pletwals van referenda en populistische burgerdemocratie, kritiekloos gesteund door de inktkoelies van de gazetten en de VRT. Die hebben overigens de witte Mars bedacht, niet de politici. Dehaene, die daar rationeel en ietwat afstandelijk mee wou omgaan, is door zijn omgeving in zeven haasten teruggefloten. Dehaene is daarna toch gesneuveld over een door de pers buiten proportie opgeklopte en volkomen irrationele dioxinekiekenshysterie. En Dewever mag al geen persconferentie meer geven over een bijna aanlag. Als de zoveelste Moslim Mo met een rotvaart over de Meir scheurt met zijn autokoffer vol verboden wapens en puur per chanche niemand doodrijdt is dat geen terreur volgens de journalisten, en moet Dewever zijn bek houden, want recuperatie, weet je. Aanwakkeren van de Angst. Pardon ? De man is burgemeester, en informeerde de bevolking kort over wat er gebeurd was. Wat is daar mis mee ? Gelukkig zijn daar de sociale media die het informatie- en opiniemonopolie van de “officiële” pers langzaam maar zeker slopen. En denk je nu echt, Johan Sanctorum, dat het systematisch sluiten van alle online lezersfora, met als excuus de bagger, door alle mainstream media, toeval was ? Het is een zeer bewuste machtsgreep van een ongecontroleerde 4 e macht die haar monopolie bedreigd ziet. En alle vormen van ongecontroleerde macht zijn gevaarlijk. Niet alleen die van politici.

    • Johan Verleye zegt:

      Klopt.
      ‘De man (Dewever) is burgemeester, en informeerde de bevolking kort over wat er gebeurd was. Wat is daar mis mee ?’
      Daar was inderdaad niks mis mee en ik vond de hele heisa errond heel doorzichtig en compleet belachelijk. Als rechts iets in de pers durft te zeggen (1 + 1 = 2), is het volgens links per definitie fout en moet de bewering weerlegd en de boodschapper met alle mogelijke middelen bestreden worden.

      • François Reuter zegt:

        Unser sämtliches Wahrnehmungsvermögen gleicht dem Auge. Die Objekte müßen durch entgegengesetzte Media durch, um richtig auf der Pupille zu erscheinen.

        Novalis (Duits auteur, 1772 – 1801)

  2. François Reuter zegt:

    ‘Comprendre nécessite un effort!’. Het ingrijpen in de werkelijkheid in al zijn veelzijdigheid veronderstelt beweging of dialectische verandering. In het geval van dierenleed is die beweging mogelijks wel het veganisme met een afdoend antwoord daarop. De mens blijft nu eenmaal geen vleesetende primaat. Vervolgens heeft de vleesproductie zo zijn grenzen bereikt. Tegen 2050 zal de wereldbevolking mogelijks bijna verdubbelen. Een verdere vegetalisering van de voedingsgewoontes van de westerse bevolking zit er aan te komen en wel als deel van van de langetermijnvisie van het wereldwijde kapitalisme, waar fastfoodketens zoals Mac Donalds toch ook toebehoren. Hypocrisie zal dan niet meer nodig zijn…

Reacties zijn gesloten.