De smartphone als virtuele gevangenis: waarom iedereen toch weer hetzelfde doet en de markt ons gedrag dicteert

smartphone
In de discussie rond de zegeningen van de mensheid zoals de smartphone (voor absolute digibeten: een gsm waarmee je kan internetten), werd ik al een paar keer weggezet als een nostalgische ouwe gek omdat ik opperde dat we misschien beter af waren zonder.
Nu blijkt uit een onderzoek dat het ding alle andere communicatiemedia van de troon heeft gestoten. 34,6% van de Vlamingen loopt er de ganse dag mee rond om permanent on line te kunnen zijn en elke minuut te kunnen kijken of de vrienden nog iets op Facebook gepost hebben. De beste vriend is de smartphone zelf. Ga in een restaurant, onder vrienden of op straat,- iedereen zit te turen op dat ding en te tokkelen zonder zich nog van de buitenwereld iets aan te trekken. Geef toe: het is tamelijk obsessioneel.
foto van Claudia VD.Hoe is het zover kunnen komen? Het feit dat we van nature naäpers zijn en willen doen zoals de anderen, verklaart niet alles. Iemand heeft ons dat ding aangepraat en er is sprake van een verslavingsmechanisme, waardoor één derde van de Vlamingen in een gouden kooi leeft, gekluisterd aan elektronisch gadget. Geen gevangenis met tralies, maar een digitale kerker die, o ironie, berust op de illusie van de absolute vrijheid (het wereldwijd surfen). Ik vraag me af wat het verschil nog is met een echte cel, of met een gedwongen keurslijf zoals de boerka (“de boerka als kerker van de vrouw”).
Bij nader inzien bevat onze “vrije” wereld tal van huis clos, virtuele gevangenissen waarin we denken de vrijheid te beleven doch in werkelijkheid de verslaving ondergaan. Ook de auto is zo’n gevangenis: als modern icoon van de vrije mobiliteit is het toch maar gewoon een metalen kist die grotendeels stil staat in de file. Soms een doodskist. Als consument denken we het product te kiezen, maar het product kiest ons, onfeilbaar, via het marktonderzoek en de reclame. Facebook en Google spelen het spel perfect mee. Dat elke Noord-Koreaan obligaat met het kapsel van de Grote Leider en eenzelfde plunje rondloopt, vinden we erg en beklagenswaardig, maar als op het hoogtepunt van de Pokemonrage zowat iedereen met zijn smartphone op straat onbestaande beestjes achternazat, dat moet dan weer doorgaan voor leuk en trendy. Ik zie geen verschil, behalve dat wij het onszelf aandoen.

Het dogma van de groei
En zo komen we tot dé paradox van onze liberale samenleving: in een wereld die vrijheid verabsoluteert en bijna verafgoodt (vrijheid van denken, spreken, bewegen, ondernemen, TV-kijken, de keuze van toiletpapier) heerst niet alleen de reglementitis (wat men nog als een noodzakelijk kwaad zou kunnen zien) en een toenemende druk op de privacy, maar is het de vrijemarktlogica zelf, en de daarmee gepaard gaande verleidingen, die maken dat we helemaal niet meer van vrijheid kunnen spreken. Alles roept om aandacht en dringt zich op, en de sociale druk om mee te doen is enorm.
Waarbij we weerom niet mogen vergeten dat die iPhone er in 2007 vooreerst gekomen is omdat de diep betreurde Steve Jobs naar een nieuwe markt zocht voor een nieuw product. Iedereen had al een GSM en een pc, nu nog de twee combineren en het als een zakmodel op de markt gooien: innovatie is vooral commercieel geïnspireerd. De autonome logica van het kapitaal is immers dat het zich wil vermeerderen en dat bedrijven willen groeien. Dat kan goed zijn voor de werkgelegenheid, maar niemand stelt zich de vraag naar de maatschappelijke meerwaarde van wat er van de band rolt en via megapubliciteit wordt opgedrongen.
Ironisch genoeg waren/zijn Steve Jobs en Bill Gates dus evenmin “vrije” mensen: Bill Gates is zo rijk dat hij in zijn leven dat fortuin nooit kan opdoen, maar toch is het niet genoeg. Hun bedrijven produceren er maar op los, er moet winst gemaakt worden, en van hoog tot laag ondergaat elke schakel in dit systeem het dogma van de groei en de innovatie.
Hoe die logica doorbreken? In de vrije markt is het een taboe om productiebanden stil te leggen omwille van een filosofische kwestie. Politici die de smartphone zou willen verbieden, begaan politieke zelfmoord: je neemt een verslaafde zijn drug zomaar niet af, trouwens politici lopen allemaal zelf met zo’n ding rond. Misschien ligt een begin van de oplossing in spontane ontwenningskuren. Probeer eens een maand zonder, en ontdek wat je mist: niets. Of laat hem thuis als je op reis gaat. Of internetvrije cafés en restaurant. Maar afgezien van de individuele therapie moet dit ook de verleiders zelf in verlegenheid brengen: door niet in de Apple te bijten zetten we de reclame een hak en bezorgen we de marketeers slapeloze nachten.
Om die reden ga ik meedoen aan Tournée Minérale, jaja, u gelooft het niet: één maand (de kortste) zonder alcohol. In de ijdele hoop dat het mijn lichaam gaat ontgiften en ik nadien weer vrolijk verder mag doen, maar ook omdat deze actie marktverstorend kan werken (onaangeroerde rekken bier en wijn in de Colruyt!) en de vraag stelt naar verslavingsmechanismen en gedrag dat we als automatisch zijn gaan beschouwen. Na de consument de fucksument, de man of vrouw die afhaakt in de dolle winkelkarrenrace. Minder grondstoffen, minder vervuiling, minder verspilling. Maar het belangrijkste is de vrijheid die we kunnen terugwinnen. Bijvoorbeeld door dit bericht aanstonds te sluiten.
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

15 reacties op De smartphone als virtuele gevangenis: waarom iedereen toch weer hetzelfde doet en de markt ons gedrag dicteert

  1. Lieve Watteeuw zegt:

    Het probleem is dat de vrije markt op de eerste plaats een egaliserende markt is en volgens Hannah Arendt is

    “de voornaamste ondeugd van van elke egaliserende gemeenschap de Afgunst…terwijl de grote deugd van alle aristocratieën te vinden is in het feit dat mensen weten wie ze zijn en zich dus niet vergelijken met anderen. Deze onafgebroken vergelijking is echt de kern van de vulgariteit. En wie deze afschuwelijke gewoonte niet bezit, ziet zich meteen beschuldigd van arrogantie alsof door zich niet te vergelijken men zich met autoriteit op de top plaatst.” De smartphone of welke kooi dan ook, niets dan gematerialiseerde Afgunst en dat we in een bijzonder vulgaire samenleving zijn terechtgekomen hoeft er eigenlijk niet bij genoteerd te worden.

    • lucdevincke zegt:

      Euh…kun je dat even naar het Nederlands vertalen?

      • Lieve Watteeuw zegt:

        Misschien kunt u dat zelf beter even vertalen: “Le vice principal de toute société égalisatrice est l’ Envie…. Et la grande vertu de toutes les aristocraties, me semble-til-il, on l’a trouve dans le fait que les gens savent toujours qui il sont et donc ne se comparent pas aux autres. Cette permanente comparaison est vraiment la quitessence de la vulgarité. Qui ne possède pas cette hideuse habitude se voit immédiatement accusé d’ arrogance, comme si, en ne se comparant pas, on se plaçait d’ autorité au sommet.” Hannah Arendt,

    • Greta zegt:

      Eerlijk gezegd als U Hannah Arendt citeert en haar zo getrouw mogelijk wenst weer te geven of te begrijpen, lijkt me de Franse tekst zeker niet van toepassing. Zij was Duitse en vertrok op 35-jarige leeftijd naar Amerika – dus Duitse tekst of Engelse tekst lijkt me meer aangewezen als origineel om met vertalingen te vergelijken en zeker geen vertaling naast vertaling.

      Wat het laatste deel betreft, waar u hier nadruk op smartphone legt, vrees ik dat het in de tijd van Hannah Ahrendt nog veel erger was, qua vulgaire samenleving (zonder smartphone)… de constructies behoren ook tot die tijd en gaan niet meer op voor het heden noch toekomst.

      • Lieve Watteeuw zegt:

        De Europese taal is de vertaling en daaraan kan niemand echt ontsnappen. Het is onbegonnen werk om alles in de oorspronkelijke taal te lezen en naar mijn mening behelpt zowat iedereen zich met het lezen van teksten in een taal waarin men zich het
        best uitdrukt.
        H.A. beschrijft het principe van de “egalisering” die ten gevolge van Nijd en Afgunst tot stand kunnen komen en het lijkt mij dat dit principe in onze tijd nog steeds zeer toepasselijk is.
        Maar dat deze “constructie” (de gevolgen van menselijke emoties kan ik geen constructies noemen ) zoals u zich uitdrukt tot slechts die tijd (de tijd waarin de tekst van H.A. tot stand kwam ) behoren en niet voor heden en toekomst zouden gelden, daarmee kan ik niet instemmen. Waarom zou men dan de teksten van Hannah Artendt of die van teksten uit een nog verder verleden, zoals die van bijvoorbeeld Shakespeare, nog steeds als zeer actueel aanvoelen ?
        Ook leg ik de nadruk niet op de smartphone, ik plaats de smartphone als schoolvoorbeeld van het egaliseringsprincipe van onze tijd, want daarover ging de tekst toch.

      • Lieve Watteeuw zegt:

        En verder is “de tijd van Hannah Arendt” niet te beperken tot “De banaliteit van het kwaad” , want u schijnt naar de periode van WOII te refereren als zijnde de tijd waarin de vulgariteit veel “erger”‘ zou zijn geweest als onze samenleving. Neen. Het gaat over een brief die tot stand kwam in 1964 en waarin zij zich beklaagd over die mensen die vergeten zijn wat lachen is.

      • Lieve Watteeuw zegt:

        En er valt niet te lachen met het overgrote deel van de ongestructureerde bitsigheden, vitterijen, vage denkpistes, versnipperingen, onduidelijkheden, onderwerpen losgekoppeld van de feiten, de oneindige golf van voornamelijk emotieve meningen zonder echte reflectie, en andere capriolen van de vergelijking waarmee we tegenwoordig om de oren worden geslagen en dat alles is van zo’n zielig niveau en bestaat louter als getuige van de grote vulgariteit.

        Indien Hannah Arendt zich nog kon beklagen over de mens die vergeten is wat lachen betekent, dan kunnen wij dat niet meer, geconfronteerd als we zijn met de zure graad cynisme, zelfzucht, onverschilligheid en idiotie van het smartphone- tijdperk.

        Een tijdperk waarin alles letterlijk op hetzelfde virtueel niveau is gebracht geworden en in die zin en louter in die zin is vulgariteit een constructie geworden. Dé constructie van onze tijd.

      • Lieve Watteeuw zegt:

        Een constructie waarmee Hitler toch wel erg in zijn nopjes zou zijn geweest.

      • Greta zegt:

        Wat begrijpt u onder “Europese taal”? Duits & Engels zijn Europese talen lijkt me?
        Neen, ik dacht niet in de eerste plaats aan WOII maar aan WOI,
        Maar zowel 17e eeuw, als 19e eeuw passeerden met Napoleon”.

        Welke verschillen zijn er als men “upstairs downstairs” vergelijkt met de film “the Help”?

        In het eerste geval noemt men het enkel klasse onderscheiding, maar toch eigen volk ? aristocratie versus peuple? – intelligentie versie domheid? – In het tweede geval noemt men het racisme?

        Industriële tijdperk versus Technologische, robotica tijdperk?

        Emoties spelen gelukkig altijd mee ook als ze onderdrukt worden, als dat niet meer het geval is zijn er geen mensen meer enkel robotten.

        Uiteraard kan men niet alles in de oorspronkelijke taal lezen, kan ik ook niet, maar hier zijn wel verschillende redenen waarom het juiste Duitse woord, zin en achterliggende context belangrijk kunnen zijn, het een heel andere betekenis kan krijgen?
        Wat WOII betreft legt men de verantwoordelijkheid veel te veel bij Hitler een dankbare pion en bliksemafleider net als Trump nu?

  2. eddy zegt:

    Smartphone, ik mis hem niet, nooit een gehad. Gewone gsm is al goed, zonder antwoordapparaat erop, wel sms. Alles via e-mail en gewone computer. Heb je ‘smar’tphone nodig ? Niet bij mijn weten, want ik ben zelf adviseur-verkoper high-tech energie-installaties en in mijn vrije tijd storingstechnicus voor dergelijke installaties. En geen één van mijn klanten heeft opmerkingen. Dus alles kan zonder de smartphone.

  3. lucdevincke zegt:

    Het is hoe je het zelf wil. Verleden week mijn auto voor een herstelling bij de garage binnen gereden. Enkele mecaniciens troepten met veel ‘Kijk! Zie je dat? Waw! Ken je die nog?’ rond mijn auto. Er is immers een handfree Nokia 3310 kit in geïnstalleerd. Het ding is van het magische jaar 2000. Werkt perfect. De GSM die er in zit is dus 17 jaar oud en meer heb ik niet nodig om ergens bereikbaar te zijn. Als ik iemand wil contacteren telefoneer of SMS ik hem/haar wel. Twiiter en Facebook? Nooit gehad. Waarvoor? We hebben thuis computers en laptops zat dus aan contact met de buitenwereld mankeert het ons niet.
    Ik legde aan die meccano’s uit dat die 3310 onverwoestbaar was. Valt ontelbare keren, kaatst gewoon van de grond terug, werkt gewoon door. Reeds in toilet gevallen, ding gewoon laten drogen. No problem.
    Dit is geen aanbeveling om alles wat “nieuwerwets” is af te zweren zoals Amish, maar dat we moeten nadenken wat onze werkelijke behoeften zijn als mens. Ik wil meer zijn dan een “consument”. U ook?

  4. bertie zegt:

    (Hahaha, goed geprobeerd om te vragen dit bericht aanstonds te sluiten. Niet dus.)
    Ikzelf ben de trotse bezitter van een heuse smartphone sinds de feestdagen einde vorig jaar. Daarvoor heb ik nooit ofte nimmer een GSM gehad.

    [Niet per se uit moedwilligheid, maar dat kwam toendertijd voort uit een technische beroepsoorzaak. Klanten die mij opbelden voor hulp en bijstand, kon ik alleen maar helpen vanachter de PC op mijn werkplek. Geen mobiele toepassing kan daar in de komende 100 jaar iets aan veranderen. Het had en heeft dus voor mij totaal geen zin mobiel te antwoorden om mij – later – op mijn vaste lijn terug te bellen. Dat verhinderde heel efficënt dubbel werk : bel mij meteen op mijn vaste lijn, waar ik achter mijn PC zit en onmiddellijk kan ingrijpen ; wanneer ik daar niet antwoord, ben ik er niet en kan ik ook niet helpen … Lijkt me heel logisch allemaal, eigenlijk veel te logisch volgens huidige (werk)standaarden, waar alles zogezegd mobiel moet zijn, maar dat bijlange na (nog?) niet is.]

    Mutatis mutandis ondervind ik nu met mijn smartphone aan den lijve wat negerstamhoofden ten tijde van Stanley en Livingstone meemaakten. Van het stenen tijdperk in de zogenaamde beschaving gekatapulteerd worden, waar niemand in de wijde omgeving om gevraagd heeft, ikzelf allerminst. In tegenstelling tot die voormalige oerwoudbewoners heb ik gelukkig mijn geëvolueerde huisgenoten rond mij, die op hun eigen wel allemaal zoetjesaan van GSM naar smartphone overstapten. Een app installeren op een smartphone is voor mij nog altijd minder buitenaards dan het pure aanschouwen van een blanke ontdekkingsreiziger 100 jaar geleden in de Congo.
    Mijn smartphone gebruik ik zoals mjn elektronische identiteitskaart. Aangezien die allebei zonder mijn medeweten vanop afstand kunnen gelezen worden(!), heb ik die enkel maar op zak op plaatsen waar ik zonder schroom en gêne gezien mag worden.
    In de komende maand februari is dat dus overal 🙂

    PS. Een paar overwegingetjes nog van filosofische aard :
    1. Met reglementitis als een noodzakelijk kwaad zien, ga ik niet akkoord. Dat is inderdaad kwaad, maar helemaal niet noodzakelijk.
    2. In het kapitalisme is winst maken en (daarom) voortbestaan hét principe. Het alternatief is verlies lijden en/of (daardoor gedwongen) ermee ophouden. Er staat geen limiet op winst maken, vandaar de aantrekkelijkheid. Er staat daarentegen wél een limiet op verlies lijden. Dat geeft een natuurlijk voordeel in de nagestreefde maatschappijvorm.
    3. En de sociale druk om mee te doen met smartphones is niet enormer dan de Duitsers in het Derde Rijk of – ik verbeter mezelf allergemütlichst – niet enormer dan de Duitsers met de welbekende slogan van Frau Merkel.

  5. Johan Verleye zegt:

    Ik heb altijd gedacht dat de breuklijn tussen écht oude mensen en oude mensen met een jong hart, lag bij het al of niet door hen aanschaffen van een smartphone ofte iPhone. Niet dus. Naarmate mijn observaties vorderden en een vollediger beeld gaven, ben ik beginnen beseffen dat ook jonge, intelligente mensen en oudere mensen die jong van hart zijn, soms aarzelen.

    Daarom dit advies: DOE HET! Of – zoals de Nederlanders zouden zeggen – GA ER AAN!

    Stel, de avond valt en je zit samen met je vrouw en echtgenote voor de televisie. Zij kijkt natuurlijk naar een kookprogramma of naar een uitzending over mode-shit. Wel, dan hoef je niet aan de computer te gaan zitten (wat erg asociaal is op dat late uur), neen, je neemt gewoon je smartphone ter hand en je gaat na wat er vandaag in de wereld is gebeurd. Of je volgt de vorderingen van je favoriete voetbalploeg op de voet. Vanuit je zetel dus. Je laat je vrouw niet in de steek, je bent gezellig bij elkaar, maar jij bent wel lekker met je eigen ding bezig.

    Of stel, je bekijkt samen een film en plots duikt er een ‘wist-je-datje-probleem’ op. Hoe heet die acteur nu ook alweer?!? En in welke films heeft hij nog meegespeeld? En je vrouw vraagt zich natuurlijk meteen af hoeveel keer hij getrouwd is geweest (tot nu toe) en ze wil ook weten met wie allemaal. Nou … Effe googelen met je smartphone. Je hoeft je niet te verplaatsen, want het ding zit gewoon in je broekzak.

    Dan spreek ik nog niet van al die leuke ‘apps’ waar je plots toegang toe krijgt. Als ik ’s avonds door het raam een heldere ster zie en ik wil weten of dat nu echt een ster is dan wel een planeet, nou dan mik ik er gewoon even op met mijn smartphone en die weet mij niet alleen te vertellen welke ster of planeet dat precies is, maar geeft meteen en passant ook aan hoe alle andere sterrren in de omgeving heten.

    Ik moet wel bekennen dat de eerste week vervuld zal zijn van kommer en kwel: je moet alles nog leren. Een man of vrouw met een gemiddelde intelligentie (IQ +/- 100) is er echter na een week mede weg. Nou … Pak twee weken. En het ontdekken van de mogelijkheden van dat masjien, die eerste weken dus, is op zichzelf al een heel avontuur.

    Ik heb mij enkele jaren geleden een smartphone aangeschaft. Een Samsung Galaxy S3. Ik had het veel eerder moeten doen.

    P.S. Ik heb geen aandelen van Samsung Electronics, doch dit uiteraard geheel terzijde.

  6. Prometheus zegt:

    Smartphones: Hoe intelligenter het toestel, hoe dommer de gebruiker.

    Of hoe een stuk techniek de kloof tussen recalcitranten, outsiders, die echt willen leven (off the grid) en de dolgedraaide massamens steeds groter maakt.

    Hiervan kon de KGB of de STASI enkel maar dromen, 24/7/365 controle, elke idioot vult digitaal zijn eigen fiche in. De wereld als een groot panopticum zonder privacy. Het inbrengen van de RFID chip zal in de nabije toekomst zonder problemen verlopen, veronderstel ik, want de schaapjes geloven dat het voor hun eigen ‘veiligheid’ en ‘gemak’ is.

    Mag ook niet verbazen dat smartphones en social media erg populair zijn bij vrouwen.
    Zwakzinnige, oppervlakkige communicatie, een narcistische foto, een bericht in 140 tekens. Tja, dan zal een deftig non-fictie boek lezen een zware opgave worden. De “dumbing down” (als egalisatie proces – verlichting weet u wel?) neemt nieuwe vormen aan.

    Ik vraag mij steeds af wat al die modale mensen elkaar, de ganse dag door, op hun smartphone te vertellen hebben. Doch, filosofische overpeinzingen zullen het gegarandeerd niet zijn.

    Wat een verademing om niet te lijden onder de terreur van oppervlakkige non-communicatie op social media, smartphones en dergelijke.
    Onbereikbaar zijn, rust en stilte is de nieuwe luxe.

    Get a real life ! Fuck smartphones and social media !

    A Social Life | Award Winning Short Film | Social Media Depression

  7. Prometheus zegt:

    “I fear the day that technology will surpass our human interaction. The world will have a generation of idiots” – Albert Einstein

Reacties zijn gesloten.