Politiek, media en “post-truth”: het woord is nieuw, het ding veel minder

“Post-truth” is het internationale woord van het jaar voor Oxford Dictionaries. Het zou verwijzen naar een manier van politiek bedrijven “waarin objectieve feiten minder van invloed zijn op de vorming van de publieke opinie dan een beroep op emotie en persoonlijke overtuigingen.” De waarheid is van geen belang meer, het gaat puur om het emotionele effect van een uitspraak, noem het demagogie in zijn puurste vorm. Vooral de manier hoe de Brexit-campagne werd gevoerd, en uiteraard het fenomeen Trump, zouden maatstafgevend zijn voor dit nieuwe fenomeen.
Iets nieuws onder de zon? Natuurlijk niet. Donald Trump is helemaal niet anders dan andere politici, hij houdt hen veeleer een spiegel voor, en dat is genant. Vooral Hillary Clinton, van de eerste leugen niet gebarsten, moet dat onaangenaam aangevoeld hebben, temeer daar haar man evenzeer een geboren leugenaar was, en niet alleen over zijn seks met Monica Lewinsky.
machSinds de Florentijnse renaissancefilosoof Niccolò Machiavelli (1469–1527) weten we dat macht en leugen onverbreekbaar met elkaar samenhangen. Voor een dictator mag de waarheid al eens uit de loop van een geweer komen (Mao tse Tung), voor de (pseudo-) democratische politicus is volksmisleiding, door beroepsleugenaars zoals Noël Slangen ook wel communicatiestrategie genoemd, hét geprefereerde instrument om zijn doel te bereiken.
Poetin en Erdogan weten er alles van, maar ook mindere goden zoals Verhofstadt, De Wever of Vande Lanotte: allen liegen ze om ter strafst of bedotten ze de burger, al dan niet met volgepompte ballonnen, ingebeelde vijanden of nep-tweets. Kijk maar eens naar de “burgerbewegingen” die de Vlaamse socialisten nu opzetten omdat ze hun eigen partijnaam niet meer durven gebruiken: dat is toch je reinste volksverlakkerij.
Een internationaal hoogtepunt van post-truth-denken was de smoes van Georges W. Bush en Tony Blair om in 2003 Irak binnen te vallen omdat dictator Saddam Hoessein in het bezit zou zijn van massavernietigingswapens. De leugen kwam uit maar de oorlog ging door, kostte het leven aan zowat 250.000 mensen en wordt nu algemeen beschouwd als de wortel van het huidige terrorisme en de opkomst van IS. De meeste leugens komen evenwel niet uit, of met grote vertraging, soms een halve eeuw, en dan is het enkel nog voer voor historici, zoals de moord op Patrice Lumumba met de medewerking van de Belgische regering en het Hof.
Calorisch vermogen
Vormen de media een tegengewicht voor heel deze fantasmagorie? Journalisten-met-perskaart zouden een volle dagtaak kunnen hebben aan het deconstrueren van politieke leugens, maar dat doen ze niet. Integendeel, zoals de filosoof Jean Baudrillard (1929-2007) treffend beschreef, creëren ze een heel eigen surrealiteit (simulacre) die algemeen geldig wordt, en die in het verlengde ligt van de mainstream-ideologie.
Politici liegen nog uit zelfbehoud, journalisten maken er een levenskunst van. Ik maak de post-truth van De Standaard, De Morgen en Knack al mee van zolang ik de Vlaamse media tot me neem, zowat een halve eeuw dus. De essaybundel Media en Journalistiek in Vlaanderen”, (Van Halewyck, 2009) die ik samen met mijn confrater Frank Thevissen publiceerde, gaat over niets anders dan de Vlaamse Lügenpresse, haar zelfcensuur, haar manier om de waarheid naar haar hand te zetten, haar neiging om de politiek-correcte lijn aan te houden in dienst van het status-quo waarvan ze leeft en gedijt, haar uitsluitingsstrategie tegenover individuen die niet in dat plaatje meegaan. Dat is de reden waarom u in DS elke week de opinie van Dyab Abou Jahjah leest, en niet die van Thevissen of Sanctorum, maar bijvoorbeeld ook niet die van Mark Grammens, Koenraad Elst of Sarah Van Liefferinge.
Over de post-truth-methodiek van de publieke omroep alleen al kan ik een heel boek schrijven, maar ik doe het tegenwoordig artikelgewijs op mijn blog. De laatste keer dat ik me kwaad maakte was naar aanleiding van de Pano-reportage dd. 12 oktober, toen twee als Mohammed en Karima verklede VRT-journalisten in het Vlaams-Brabantse gat Tremelo neerstreken en daar allerlei vormen van racisme en xenofobie registreerden. Dat was niet alleen slechte journalistiek met een conclusie die al op voorhand vast stond, het was ook intentionele demagogie, met het oogmerk om de doorsnee Vlaming nog eens aan te zetten tot zelfculpabilisering.
Mediakritiek zou an sich eigenlijk overbodig moeten zijn, want de media zijn de zelfverklaarde waakhonden van de democratie. In werkelijkheid moeten we ze heel de tijd in ‘t oog houden, die journalisten, en hebben wij er een volle dagtaak aan. De waarheid is wat de lichtgelovige voor waarheid wil kopen, zo lijkt het devies wel.
Als kers op de taart komen dan altijd weer de vermaledijde ‘sociale media’ naar voor, als beerputten waarin het ongedierte van het post-truthtijdperk welig gedijt. De zogenaamde digitale riool vol roddels, cafépraat, seksisme en racisme. Maar dat op zich is evenzeer een leugentje-om-bestwil: de mainstream-media bestempelen het internet (Facebook, Twitter, de blogosfeer) als onbetrouwbaar en ranzig, omdat ze zelf geen objectiviteit bezitten, en daar eigenlijk zelfs geen probleem mee hebben. Op die manier lijkt de term post-truth vooral een hoax, gefabriceerd om de reguliere journalistiek uit de wind te zetten.
De realiteit is dat vandaag vrijwel alleen het internet nog een dam opwerpt tegen de georganiseerde misleiding, ook al pogen politieke partijen het te infiltreren en proberen de media mee op de internetkar te wippen, voor zover ze het niet verbanvloeken.
Post-truth, het woord alleen al, alsof er ooit een tijdperk van de truth is geweest. De waarheid van een krant blijkt uit haar calorisch vermogen, op het moment dat je er de stoof mee aansteekt,- schreef ik in 2009. Is er een mooiere boodschap denkbaar om de Warmste Week af te ronden?
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

4 reacties op Politiek, media en “post-truth”: het woord is nieuw, het ding veel minder

  1. Prometheus zegt:

    Journalisten, hoernalisten… wie gelooft die mensen nog?

    Wie samen “wined & dined” met de machtigen der aarde, verliest elke geloofwaardigheid.
    Dus hoofdredacteurs en hoernalisten moeten niet zeuren dat hun politiek correcte (des-) informatie & censuur monopolie (en geloofwaardigheid) in internet tijden is weggevallen.

    Vals nieuws? Dubbel zo lekker als echt nieuws!
    Het Ministerie van Waarheid draait overuren.

    Trouwens wie maalt erom? Het hele leven, van geboorte tot de dood, van ooievaar tot 70 maagden, alles is een grote leugen aangevuld met zelfbedrog.

    Welke imbeciel koopt er nog een krant? Vol reclame en machts gezinde opinies?
    Hele kranten met enkel opiniebladzijden – Dominique Laridon
    http://www.doorbraak.be/nl/nieuws/hele-kranten-met-enkel-opiniebladzijden

  2. Marc Schoeters zegt:

    Warhoofd Johan Sanctorum ziet het weer eens helemaal verkeerd. Post-truth of nepnieuws vormt een grote bedreiging voor de stabiliteit van onze multiculturele samenleving. Deze maand hebben – toevallig tegelijkertijd – Duitsland (dus Merkel) en de EU (dus Juncker) opgeroepen om de strijd aan te binden tegen al het nepnieuws dat in de onderbuik van maatschappij en Internet woekert. En ze hebben Groot Gelijk! Het verbod op nepnieuws is Goed Nieuws! Gedaan met alle leugens en volksverlakkerij! Voortaan zal het dus verboden zijn om te schrijven dat islamitische aanslagen niets met de islam te maken hebben. Ook mag de islam niet meer “de religie van de vrede” worden genoemd. Het nepwoord “islamofoob” wordt gewoon terug “islamkritisch”. Het post-truth-woord “vluchtelingen” wordt vervangen door “economische immigranten” of “IS-aanhangers”. Het VRT-nieuws gaat eindelijk gewoon Rijksvoorlichtingsdienst heten. De politieke journalisten van de grote kranten worden voortaan correct als persvoorlichters of regeringswoordvoerders betiteld. Het nepwoord “Europese Unie” krijgt de feitelijke benaming “Anti-Europeanen Oligarchie”. En weg ook met post-truth-begrippen als “democratie”, “verkiezingen” en “vrije pers”. Dat wordt allemaal gewoon objectief “volksbedrog”. En ook Facebook krijgt zijn ware naam: Fakebook. Ik kan dus niet wachten tot de dag dat de vrijheidlievende Junckers en Merkels van deze wereld de heersende post-truth-anarchie strafbaar maken. Alleen op die manier kan de vrije meningsuiting van de échte democraten – politici, bankiers, grootindustriëlen en Bart Eeckhout – veilig worden gesteld. En postuum moet ook George Orwell een tot voorbeeld stellend proces aan zijn broek krijgen. Wat denkt dat schrijverke wel? Zijn boek eventjes post-truth-leugenachtig “1984” noemen! Terwijl iedereen weet dat dat boek eigenlijk “2016” heet.

    • P. Eggermont zegt:

      It’s time for the two-minute warning. Welcome to 2017. Are you ready for the third world war?!? You too will meet the secret police…

  3. runnag zegt:

    Beste Johan,

    met dank voor deze prachtige afsluiter van een jaar waarin ik uw blog dus heb ontdekt.

    En ja, het is voor mij zo herkenbaar. Ik heb zelf jarenlang in de media gezeten, weliswaar langs de rand ervan (mijn krantje is geen journalistiek product, dus telt niet meer). Ik was gedurende vele jaren medewerker, (Nieuwsblad, Laatste Nieuws, GvA) Ik was erbij toen de toenmalige V.U.M. begon met 24 UUR. Ik had meer de aanpak van “Blik” voor de ogen voor een tabloid maar dat vond men toen al niet “politiek correct” (ik weet niet of het begrip toen al bestond, denk van niet) Toen ik met mijn eigen blad begon en ook enkele leuke primeurs had, kreeg ik ook heel wat bagger over het hoofd van de “intellectuelen”. Soit…. Ik vind het heel knap dat je je nog kan opwinden en vlijmscherp uit de hoek kan komen. Ik zou het niet meer kunnen (alhoewel…)

    Ik wens je in elk geval een heel fijne eind van dit jaar en een hele goede gezondheid voor 2017!

    met vriendelijke groeten Gunter Joos

Reacties zijn gesloten.