De diamanten boot van Zaha: het moest duur zijn en opvallen

havenhuis
Dit weekend opent het gloednieuwe Havenhuis aan de Antwerpse haven officiëel de deuren voor het grote publiek. Het betreft een construct van de Britse architecte van Iraakse afkomst, in het voorjaar overleden, Zaha Hadid.
In de rij architecten die samen met een gebouw vooral ook hun eigen visitekaartje willen afgeven (Calatrava, Koolhaas, Rogers,…), staat Zaha Hahid hoog aangeschreven. Het zijn enorme artistieke ego’s die wereldwijd inschrijven op projecten met een topbudget (dat nooit gerespecteerd wordt, dit Havenhuis kostte het drievoudige, zo’n 60 miljoen euro dus) en een hoog prestigehalte, voor de bouwheer én de architect. Allen hebben ze de mosterd gehaald bij Le Corbusier, oervader van het architecturaal modernisme, de man van de hoeken, kubussen en platte daken die hij nooit waterdicht kreeg.
Heel deze 20ste eeuwse architectuur gaat vooral voor het beeld en het effect, eerder dan voor doelmatigheid, duurzaamheid en het inbedden van het gebouw in het landschap. Het Antwerpse gerechtsgebouw, getekend door Richard Rogers, is ook zo’n flamboyant bedenksel waar, serieus, bij de oplevering de deuren te klein bleken voor de binnen rijdende gevangenisauto’s. Oeps, kleinigheidje over het hoofd gezien.

“Iconisch”

Onder impuls van de glunderende havenschepen Marc Van Peel draait de Antwerpse city marketing nu overuren om het iconische Havenhuis aan de Sinjoor en de rest van de wereld te verkopen. Van de doden niets dan goeds, maar rond zo’n met belastinggeld opgetrokken megaliet passen wel een paar esthetische bedenkingen.
Iconisch? Jawel, want Zaha Hadid wou twee beelden samenbrengen die onze havenstad typeren: schepen en diamant. Zo werkt conceptuele kunst nu eenmaal. Dus werd het twee-in-één, een schip met diamantfacetten, wat er finaal eerder uitziet als een half verfrommeld stuk papier, maar soit. Mijn vermoeden: Zaha Hadid is in al haar genialiteit voor het gebouw als verschijning gegaan, en dat daar ook mensen van het havenbedrijf in moeten werken, dat was slechts de secundaire bekommernis.
Het resultaat is een loodzware en hybride stapelvorm, waarvan je blij moet zijn dat Hadid Antwerpen als modestad vergat, anders stond heel het ding misschien ook nog eens op hoge hakken. In de wolken leeft deze architectuur, en met een ballast van steen en glas daalt ze neer, om zich pompeus tot landmark te kronen. Elke vorm van mensenmaat ontbreekt, het gebouw is een metafoor voor een bureaucratisch denkende overheid die met barokke zwier de burger verbluft om het kritisch bewustzijn te dempen: het nieuwe Antwerpse Havenhuis bulkt van een 20ste-eeuwse behoefte aan grootsprakerigheid en architecturale hyperbolen.
Kan een overheid vandaag nog zo’n zelfgenoegzaam statement plaatsen? En waarom doet speciaal dit bedenksel zo agressief en zelfs ronduit repressief aan? Ik vergeet even de obligate symboliek van schip en diamant. Ik zie er ook een reusachtige kever in die, dat wat eronder ligt,- de oude brandweerkazerne alias een beschermde replica van het vroegere Hanzehuis,- als het ware overmant, in een haast seksuele positie van dominantie. Het nieuwe construct integreert zich niet in of bij het bestaande, het vlijt er zich niet naast of tussen, het posteert er zich pompeus en plomp op, als een tang op een varken, of als een gestrand schip op een brandweerhuis, of snappen we weer niets van moderne architectuur.
Hier was duidelijk een ontwerper aan het werk die top-down, van boven naar onder denkt en van buiten naar binnen. Extreem mannelijk als het ware. En voor u nu zegt: jamaar, van iemand als Zaha Hadid zou je toch “vrouwelijke” architectuur verwachten. Neen, net niet, Zaha is geen watje. De leerlinge van Rem Koolhaas zag er geen probleem in om het Al-Wakrah-voetbalstadion in Qatar, opgetrokken voor de wereldbeker 2022, te laten bouwen met slaven om de kosten te drukken. Redenering van Hadid: “ik hou me met het gebouw bezig, niet hoe het gebouwd wordt”.
Tja, kijk, dat is een Syrische visie als een ander, maar gezien de strijdvaardige traditie die de Antwerpse dokwerkers al eeuwen lang hoog houden, is dat op het brandweerhuis gestrande diamanten schip van dame Zaha Hadid nu al voorbestemd om het voorwerp te zijn van Antwerpse humor,- dezelfde humor die hogervernoemd gerechtsgebouw (officieel Vlinderpaleis) herdoopte tot de frietzakken”.
Zonder kneuterig-chauvinistisch te willen doen: wij hebben goede ontwerpers, wij hebben ideeën, wij hebben architecten, wij waren ooit kathedraalbouwers,- kon er echt geen team gevormd worden dat iets kon neerzetten meer vanuit onze klei, iets ambachtelijks dat er goed uitziet en functioneert, en net daardoor tijdeloos wordt?
Als België het lelijkste land ter wereld is, dan levert dit megagedrocht aan de Schelde een aanzienlijke bijdrage, meer dan alle koterij en illegale bungalows samen. Een tip voor onze Vlaamse bulldozer-bouwmeester? Zaha Hadidplein 1, Antwerpen.
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

3 reacties op De diamanten boot van Zaha: het moest duur zijn en opvallen

  1. “Als België het lelijkste land ter wereld is, dan levert dit megagedrocht aan de Schelde een aanzienlijke bijdrage, meer dan alle koterij en illegale bungalows samen.”
    Inderdaad Een tip voor onze Vlaamse bulldozer-“bouwmeesters”die meenden dat de Haven van Antwerpen tot het Bokrijk erfgoed-niveau of het Plopsaland niveau diende te worden herleid , misschien was u dan minder kritisch geachte Heer Sanctorum ?

  2. P. Eggermont zegt:

    Onze Scheldestad is één van de grootste havens van Europa. Een tijdje geleden was men er nog in de ban van een internationale zeilwedstrijd, de Tall Ships Race. Vele kleine diamantjes maken één grote diamant, zo moet men geredeneerd hebben… Als extra kantoorruimte voor het Havenhuis met een uitzicht op dokken en sluizen, blijft het hoe dan ook een bizarre verschijning, precies een monumentaal kunstwerk dat op een voetstuk geplaatst, door tijd en ruimte klieft. Wie had hier een ‘green building’ verwacht? Het bouwwerk nodigt zo te zien uit tot een aantal bedenkingen, projecties… ‘What’s on a man’s mind?’ Wist u dat Patrik Schumacher, Director Zaha Hadid Architects, actief betrokken bij het ontwerp, naast architectuur ook filosofie heeft gestudeerd, professor is, en dus een erudiet man is?

    Dit ‘diamanten’ bouwwerk, in de vorm van de romp van een schip en als een sculptuur op drie pijlers geplaatst, is samengesteld uit 6 modules die in constructieateliers te Wondelgem (nabij Gent) werden vervaardigd, vervolgens over water per ponton naar Antwerpen vervoerd om er te worden gemonteerd (http://www.victorbuyck.be/nl/nieuwe-werven). Voor de demontage van de (Terex) kraan (met bijkomend ‘rigging equipment’ om de opgehesen bouwdelen horizontaal te kunnen houden) werden tenslotte zo maar eventjes 80 vrachtwagens op de baan gestuurd!

    In de boeg gaan gewis alle handen aan de ploeg! Elektrische laadpalen in de buurt???

  3. Wat mensen handen kunnen realiseren, onvoorstelbaar, dank u Sarens, en dat alles voor luttele 60 millioen ?

Reacties zijn gesloten.