De Val der Engelen, een schilderij met twee kanten

UCIVandaag beraadt ergens in Zwitserland een comité van scherprechters zich over de strafmaat voor Femke Van den Driessche, ondertussen algemeen bekend als de wielrenster-met-het-motortje-in-haar-fiets. Ik heb al eens voor haar gepleit: het feit dat ze met dat ding niet reed, de barslechte entourage, het groezelige, godverdomse milieu van la Flandre profonde waarin de sjoemelfiets verscheen,-… het zal allemaal wel geen indruk maken bij het UCI-tribunaal. Uiteindelijk zal ze zich zelfs niet meer verdedigen en hangt ze de fiets aan de haak, terwijl die boete van 50.000 euro haar nog steeds boven het hoofd hangt.
Het enthousiasme waarmee de voltallige sportwereld, iconen zoals baron Eddy Merckx voorop –zelf helemaal niet vrij van schuld- haar naar de hel verwensten, toont voor mij de echte walgelijkheid die elke schuldvraag overtreft: het fenomeen van de hypocrisie.
Het gevoel van aan de goede kant te staan en zich te wentelen in weldenkendheid,- het is een gevolg van elke moraal en het einde van elke filosofische ironie.
Mensen die niet beseffen dat het kwaad toch maar het spiegelbeeld is van het goede, zijn gedoemd om emotioneel en intellectueel te verdorren. Uiteraard is de religieuze logica daarin een enorme katalysator, maar de humanistische weldenkerij moet er niet voor onderdoen.
Toevallig (?) pakt het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Brussel uit met een grootse Bruegheltentoonstelling, waarin o.m. de afgestofte ‘Val der opstandige engelen’ (1562) een sleutelrol speelt. Google heeft er zelfs een complete 3D-animatie rond gemaakt met nogal houterig bewegende figuurtjes: naar mijn smaak een overbodige toevoeging van het meesterwerk, of misschien zelfs een rommelige overexposure, ach ze doen maar.
Laten we ons op de essentie concentreren: de aartsengel Michaël die de door Satan aangevoerde opstandige engelen uit de hemel verdrijft, naar een bekende passage uit de Openbaring van Johannes. Engelen in witte tunieken die monsterachtige fabeldieren als ongedierte verdelgen: Pieter Brueghel de Oude wist hoe hij de heersende klasse en de kwezels van zijn tijd moest paaien.
Maar Brueghel zou Brueghel ook niet zijn, moest dit doek geen andere boodschap verbergen. Want in welke vreselijk saaie wereld komen we terecht na de voltooiing van de grote schoonmaak? Inderdaad. Het schone, het goede en het ware blijken in hun strijd tegen het kwaad de wereld en de natuur om zeep geholpen te hebben. Wat wij ‘hypocrisie’ noemen, is uiteindelijk een vorm van zelfverminking, het doden van de andere in ons, en het spelen van een engelenbestaan dat steeds theatraler, virtueler, gefingeerder wordt.
Vanuit die walg voor de rijstpaphemel ontstaat rond het doek van Brueghel een nieuwe emotie: ‘mede-lijden’, empathie en identificatie met het monster. Sympathie voor het lelijke, het kwade en het onware. Of wat ervoor doorgaat.
Bekijk die wezens, en herinner u dat zeemonster dat een paar dagen geleden ergens in de tropen werd opgevist. Realiseer u ook dat zelfs vandaag, in 2016, de wetenschap zich liever bezig houdt met aaibare panda’s dan met glibberige, giftige misbaksels die onze angstdromen bevolken. En U begrijpt: de Apokalypse van Johannes is springlevend. Nooit was het kwaad kwader en het goede beter.
Van de slag maken die engelen op Brueghels meesterwerk een vorm van terreur uit die we eerst niet vermoedden, en die tot op vandaag uitstraalt in cultuur, politiek, wetenschap, namelijk de terreur van de Gutmensch, ook wel herkenbaar als politieke correctheid.
U begrijpt tenslotte ook dat de lelijkaards en de slechten op deze wereld al onze aandacht verdienen, niet om ze te verdelgen maar om ze te koesteren, als arme duivels en miskende monsters die ook een moeder hebben en ook maar gewoon zichzelf zijn. Als spiegel van onze eigen, donkere kant. Als ‘andere’ schoonheid. Is dat niet de zin van de cartoon, de karikatuur: de ‘lelijkheid’ omarmen in een satirisch perspectief?
Ach, onder de slijkduivel Femke schuilt een mooie vrouw en ze overleeft de schande wel. Ik maak me meer zorgen over de mentale staat van haar scherprechters. De ware geschiedenis wordt geschreven door de winnaars, alleen al daarom is fantasie zo belangrijk.
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Een reactie op De Val der Engelen, een schilderij met twee kanten

  1. walter maes zegt:

    Femke heeft zich vergist van sport. Beter naar de motocross. Daar mag het.

Reacties zijn gesloten.