Castillo de Matrera: wenen bij oude stenen helpt niet.

Cadiz.jpgMijn goede vriendin Kaat Tilley, de in 2012 veel te vroeg overleden ontwerpster, knapte haar 17de eeuwse hoeve in Asbeek op via een ideale low-budgettechniek: ze stopte de gaten in de muren vol met rommel om er dan vervolgens wat plaaster tegen te strijken. Afgedankte spullen, oude kleren, eigen creaties ook, maar…vooral boeken, want ze had nauwelijks een bibliotheek die naam waardig, en zag na de lectuur ervan geen reden om die stapels bedrukt papier alfabetisch te stockeren, teneinde wat indruk te maken. Een punt waarop wij een perfect gelijklopende opvatting hadden.
Boeken dus, om oude muren te repareren. Zo pleegde Kaat tweemaal verraad: eenmaal tegen de wereldliteratuur, en eenmaal tegen de filosofie van het materiële erfgoed. Maar laat dat nu juist de manier zijn hoe ze zichzelf fysiek en mentaal vorm gaf en een statement kon maken in het hier-en-nu: dit ben ik, dit zijn wij (ze vormde met dochters Rebekka, Epiphany en hun aanhorigen een kleine kolonie).
De obsessie voor het erfgoed, en de bijbehorende restauratiedrift, alles in de juiste materialen, zo authentiek mogelijk, is voor mij het prangende bewijs dat we het heden niet aankunnen. Het is neurotisch-anaal verzamelgedrag van een getraumatiseerd kind, terwijl de Europese geschiedenis nu net uitblinkt in aanpassings- en recyclagedenken. Het marmer van de renaissancepaleizen in Rome en Firenze, waaraan we ons vandaag vergapen, is gerecupereerd uit de zuilen van antieke tempels. Foei.
De onlangs overleden dirigent Nikolaus Harnoncourt geldt als pionier van de ‘terugkeer naar het authentieke geluid’ bij klassieke muziek (alles liefst op historische instrumenten), terwijl de meeste componisten zelf niets anders deden dan zoeken naar technische verbeteringen. Jammer voor de freaks van het antiquariaat, maar Bach klinkt prachtig op een Steinway, al doet een goeie synthesizer onder creatieve handen er ook leuke dingen mee.
In Spanje is er nu tumult ontstaan omdat een architect gebruik maakte van beton bij de versteviging van een oude ruïne uit de IXe eeuw. Het betreft een Andalusische vesting genaamd Castillo de Matrera, opgericht door de rebellenleider Omar Ben Hafsun tijdens de Reconquista (de herovering van Spanje op de Moren). Beton dus, en waarom niet. Omar had beslist ook beton gebruikt in plaats van losse stenen.
Eerlijk gezegd: als ‘restauratie-architect’ had ik de hiaten in de muur opgevuld met Korans, Bijbels en nog wat neerslagjes van profetische buikloop, dat alle stevig ingemetseld, om echt een statement te maken in deze tijd van godsdienstwaanzin. Doch dat ging vermoedelijk helemaal een conservatieve hysterie veroorzaken, dus ja, een cementen versteviging, waarom niet.
Maar bekijk nu de foto’s voor en na, en wees eerlijk: de foto van de originele toren stemt tot nostalgie en cultureel zelfbeklag, deze met het ‘inauthentieke’ beton straalt durf en hoop uit.
En hoop is wat we vandaag nodig hebben.
De mythe van de authenticiteit nekt, paradoxaal genoeg, ons vermogen om onszelf te affirmeren in het heden. Het verleden drukt als een ballast op de ruggen en beneemt ons het zicht op de horizon. Het fameuze werk van Oswald Spengler, “Der Untergang des Abendlandes” (1918) beschouwt onze cultuur als een van de verleden tijd, waardoor we weinig meer kunnen doen dan oude stenen koesteren. En laat dat defaitisme nu net de voedingsbodem zijn waardoor er zich vandaag een eunuchencultuur installeert, zie mijn stukje van gisteren.
Dus ja, opvullen die gaten en dichten de lekken met alles wat binnen ons bereik ligt. Wenen bij een ruïne is nu wel het laatste dat ons te doen staat. De dynamittering van Palmyra door IS is erg, maar de nostalgische regressie van het Westen is nog fataler. Cultuur die enkel uit geschiedenis bestaat, is een fossiele cultuur. Ook een mens moet af en toe een bladzijde omslaan, of zelfs eens een ferm boek tussen de kieren proppen.
Enfin, die toren staat er toch maar weer, in al zijn eclectische ironie. Vernietigd en net daardoor herrezen, wie dat miskent heeft de geschiedenis niet goed gelezen.
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .