Tussen omhelzing en wurging: over ‘vriendschap’ en machtsverhoudingen

BeanGisteren 21 januari was het, u gelooft het niet, Internationale Knuffeldag. Een Amerikaanse uitvinding naar het schijnt, die zelfs door medische goeroes wordt ondersteund want “tijdens het geven van een knuffel komt oxytocine vrij in je hersenen, waardoor je bloeddruk lager wordt, je minder stress voelt en het geluksgevoel verhoogt”.
Dat is in het geval van een minnend koppel ongetwijfeld zo. Meestal echter, ik schat in 86,7 % van de gevallen, is er een winnaar en een verliezer in zo’n omhelzing. Ik bedoel: het strak tegen je aandrukken van iemand doe je niet zomaar, er wordt een aura doorbroken, een natuurlijke schutskring.
Daarom mijd ik meestal fysiek contact met lieden waarmee ik niet intiem wens te zijn. Dat is dus 99,999999 (en nog een paar duizend negens) % van het mensdom. Niet zozeer uit smetvrees (zij hebben meer kans om ongedierte van mij te krijgen dan omgekeerd), maar omdat knuffelaars zich gewoonweg opdringen en ‘vriendschap’ onder zachte dwang faken.

Het meest weerzinwekkend is de knuffelhouding van politici. Bertje Anciaux was ooit het prototype, maar ze hebben het allemaal min of meer, die aaibaarheidsfactor. Ik heb daarom nog liever te maken met een ongenadige dictator dan met een politicus die zegt dat hij van me houdt.
HollandeOoit probeerde Chokri Mahassine (SP.a) me in volle verkiezingstijd in een Hasselts café te omhelzen. Eén na één onderging iedereen van het gezelschap het liefdesgebaar van Chokri, maar ik zag hem aankomen en spoedde me naar het toilet. En neen, niét omdat de man van Marokkaanse komaf is. Maar omdat het overduidelijk een geval van fysieke intimidatie gold, net geen penetratie, maar toch, het dubbelzinnig gebaar van een machthebber die de kleine man ‘pakt’ en beveelt: hou van mij!
Gaat het om twee machtsfiguren, dan krijgen we een bizarre maar toch heel typische omhelzing, die alles heeft van een verstilde worsteling. Met graagte omhelst Vladimir Poetin al zijn vrienden maar vooral zijn tegenstanders: de zwarte band Judoka weet dat het juiste fysiek contact de aanloop is om iemand met de grond te laten kennis maken.
Of kijk op de foto hoe Benjamin Netanyahu die sukkel van een François Hollande innig omhelst: het gezicht van de Franse president drukt de wanhoop en gelatenheid uit van iemand die in de gevangenisdouche een stuk zeep moet oprapen.

CourmesDat leidt ons tot het bange vermoeden dat de knuffel, de omhelzing en zelfs de kus afgeleiden zijn van de houdgreep of het wurggebaar. En niet omgekeerd. Eerst was er de daad, de gewelddaad, daarna de symbolische vertaling, om ten slotte over te gaan in de etiquette, de beleefdheid, en dus zelfs de taal van de liefde. Met alle dubbelzinnigheid van dien. Vergelijk het met onze manier van glazen klinken aan tafel: oorspronkelijk een teken van wantrouwen, met de bedoeling de inhoud van de twee bekers te mengen zodat de kans op vergiftiging uitgesloten was. Santé.
De meeste sociale gedragregels, koosgebaren, talrijke vriendschapscodes (ook het handen schudden bijvoorbeeld) vinden hun oorsprong in het gevecht. Maar wie de omhelzing ondergaat, verliest sowieso en stikt, ook in de beste families. Zie L’Étrangleur à la Casquette Rose (1925) van Alfred Courmes.

Die kunst van het omhelzen leren we al vroeg. De teddybeer, het pluchen knuffelbeest uit onze kindertijd, is een passe-partout, een dummie die zich dagelijks laat aanranden. Via dit SM-fetisj leren we al vroeg iets over machtsverhoudingen en intimiteit: er is een alfa-knuffelaar en er is de geknuffelde underdog. Naar het schijnt kreeg die teddybeer zijn naam na een jachtpartij van VS-president Ted Roosevelt, die een gevangen beer aan een touw meenam, wegens te dom en te zwak om dood te schieten. Metafoor voor de relatie tussen machthebber en onderdaan? Zijn we niet allemaal knuffeldieren, speeltjes, wachtend tot onze Grote Vriend ons vastpakt?
Politiek, hypocrisie, valse amicaliteit, en waarom ik in gezelschap zo dikwijls naar het toilet moet.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

2 reacties op Tussen omhelzing en wurging: over ‘vriendschap’ en machtsverhoudingen

  1. Jan Braeken zegt:

    Enerzijds ben ik zeer verbaasd over de, het kan niet anders dan universeel selectieve, anti-knuffelovereenkomst tussen u, Bart De Wever en nog anderen, Johan. Anderzijds hoop ik er misschien toch iets van te begrijpen, als ik in een geestelijke spiegel kijk. Laat mij het voorlopig, en zeer onvoldoende, een al te veralgemenend, herkenbaar patroon van universele abstracte omkering noemen ?

    Volgens mij is elke vorm van geweld in wezen een (on)willekeurige, overdreven, extreme en/of doorgeslagen poging anderen een knuffel te geven, een streling, of een kus. Niet omgekeerd. Agressie is een (controle)verloren, onbeholpen, totaal losgeslagen, onwetende en onkundige vorm van contact zoeken, en nood aan contact. Fysiek, verbaal, emotioneel, of literair.

  2. Jan Braeken zegt:

    Indien ik, om verder te gaan, nadenk over andere tijdelijke of langdurige, antagonistische begrippen van vriendschap en knuffelen, zoals bijvoorbeeld wreedheid, afstandelijkheid, onverschilligheid, contactgestoordheid, en alle mogelijke mengvormen daarvan, en indien ik veronderstel dat er een zeer vaag, al te vaag gebied zou zijn tussen alle uitersten van beide spectra, dat al te sterk lijkt op de leegte gevuld met mist, dan neem ik aan dat er nog veel meer hierover te zeggen valt.

    Ik veronderstel dat iedereen in zijn leven vrienden en partners verliest op een zeer pijnlijke manier, net zoals dat bij mij het geval was, en dat de gevolgen daarvan iemand maakt, of breekt, tot wat hij of zij nu is. Ik ben in elk geval geen voorstander geworden van een versplintering van de persoonlijkheid, of van sociale versplintering, als het over vriendschap gaat.

Reacties zijn gesloten.