Godsdienst als volksvermaak, en waarom de vrijzinnigen zich niet druk moeten maken over zondagmissen op televisie

Is vrijzinnigheid een godsdienst? Ja, volgens de Unie van Vrijzinnige Verenigingen wel. Zij protesteert namelijk tegen het uitzenden op de VRT van katholieke missen en voelt zich levensbeschouwelijk gediscrimineerd. Wat zouden zij dan kunnen uitzenden? Zwarte missen? Neen, zo ver wil men het niet drijven. Wel wil de Unie ter compensatie ook zendtijd, en merkt daarbij heel sluw op dat de moslims tot op vandaag geen eredienst op de publieke omroep kunnen volgen. Daar vragen die ook niet om, maar op die manier profileert de vrijzinnigheid zich echt als een religie, of beter een restgodsdienst voor wie het allemaal niet goed meer weet. Met fletse namaakrituelen zoals de ‘vrijzinnige plechtige communie’.

Dat is een zware vergissing, en ik zal maar meteen de grootste vrijdenker van de geschiedenis erbij halen: de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza (1632-1677). Afkomstig uit een streng Joods milieu, schudde hij zolang aan de religieuze boom, tot er niets meer overbleef, tenzij wat rituelen die goed zijn voor het gemeenschapsleven.
In zijn Tractatus theologico-politicus maakt Spinoza het werk af. Vrijzinnigheid is voor hem geen religie noch een antireligie, maar een proces van intellectuele bevrijding, die zich tolerant opstelt tegenover alle bestaande godsdiensten, als vormen van volksvermaak. Profeten zijn geen godgezanten maar entertainers. De talmoed en de bijbel zijn geen door god geïnspireerde boeken maar pure bellettrie, uitingen van menselijke fantasie. De kerk, de synagoge of de moskee zijn geen heilige plekken, maar elkaar beconcurrerende variététheaters met een min of meer vast publiek. De liturgie is een gezelschapsspel voor het sociale dier, genoemd ‘mens’. Enzovoort.
U begrijpt dat de joods-sefardische gemeenschap in Amsterdam er niet mee kon lachen: in 1656 werd Baruch Spinoza officieel uitgesloten wegens ‘vreselijke ketterijen’ en ‘monsterlijke daden’, en mocht hij geen enkel contact meer hebben met zijn familie. De vrijdenker werd vogelvrij. Met deze banvloek begint eigenlijk de moderne vrijzinnigheid, en positioneert ze zich binnen de cultuur als kritisch-rationalistisch individualisme, of noem het gewoon gezond verstand, vooral voorbehouden aan dwarsliggers en lastige luizen-in-de-pels. Een halve eeuw voor Voltaire.

Maar nu terug naar de publieke omroep en de zondagmissen, of wacht, eerst nog een korte omweg langs de Sint-Michaël-processie van Terlanen. Elk jaar loop ik erin mee, achter de fanfare waarin mijn zoon trombone speelt. Helemaal vooraan een dikke schepen, daarachter een door zes kloeke sociale mannetjesdieren gedragen baldakijn met relikwie, gevolgd door een stoet vrouwen met grote kaarsen, dan dus de fanfare, en tenslotte de mee- en achterlopers, waaronder uw dienaar.
Hoezo, de atheïst Sanctorum in een processie? Maar natuurlijk, het is gewoon een volksfeest en meegaan in de stoet levert u twee drankbonnetjes op voor de aansluitende herbergentoernee die de hele zondag wordt verder gezet. En geloof me vrij: behalve drie kwezels en de lekenpaster is het gehalte aan ware devotie in die ommegang minimaal.
Soit, moeten vrijzinnigen zich hier gediscrimineerd voelen? Een tegenprocessie organiseren? Bij het varken van Sint Antonius, neen. Lees en herlees Spinoza, verwaterde, humorloze humanisten, en ontdek de scherpe ironie van de vrijdenker: elk zijn geloof, hoe meer hoe liever, want net zo blijkt godsdienst nuttige folklore. Praise the lord, hallelujah.
Dus ja, ‘religieuze erediensten’ horen perfect thuis op televisie, tussen de K3-shows (weeral!), de onbenullige praatprogramma’s en de soapseries. Religie is namelijk soap, en van zodra de georganiseerde vrijzinnigheid zich als kerk profileert om ook een soap te mogen uitzenden, staat ze niet buiten of tegenover, maar tussen de onzingeving.
‘Georganiseerde vrijzinnigheid’: een contradictio in terminis trouwens.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

4 reacties op Godsdienst als volksvermaak, en waarom de vrijzinnigen zich niet druk moeten maken over zondagmissen op televisie

  1. lucdevincke zegt:

    prima artikel!

  2. Jan Braeken zegt:

    Uitstekend !
    Hier word ik vrij gezind van, dus goed gezind :-).

  3. Hans becu zegt:

    Een goeie. Vrijzinnigen zijn soms even militant als fanatieke religieuzen. Leven en laten leven. Niks opdringen.

  4. pipsesippi zegt:

    Hier een reactie van anti-theïst pur sang! Religie als uiting van volksvermaak, geen probleem mee, net als good old Baruch. Religie achter uw voordeur, moet kunnen, daar doet u mee wat u wil. Religie die zendtijd krijgt… achterhaald! Stomme zet van het UVV. Atheïsme, vrijzinnigheid is net zo goed een religie zoals voetbal kijken een sport is. Al zal ik nooit mee in de processie der folklore stappen, gelukkig bent u nog vrij om dit te doen… Religie is en blijft een gevaarlijk beest eens het losgelaten wordt!

Reacties zijn gesloten.