Het Dagboek van Anne Frank: dansen en bekvechten op een verbrand lijk

FrankHet verhaal van Anne Frank is u zonder twijfel bekend: een Joods meisje van Duitse komaf dat in Amsterdam tijdens de 2de wereldoorlog onderdook, maar uiteindelijk toch in het concentratiekamp van Bergen-Belsen terecht kwam en daar in 1945 stierf.
Het dagboek uit haar onderduikperiode is iconische wereldliteratuur. Het toont de oorlogsgruwel door de ogen van een 13-jarig meisje dat in de complete afzondering het begin van haar puberteit beleeft.
Het zgn. Achterhuis, de plek waar ze was ondergedoken, is vandaag een museum, beheerd door de Anne Frank Stichting.
Maar er zitten zware schaduwkanten aan dit verhaal. De vader van Anne, Otto Frank, was een gehaaid zakenman die de oorlog overleefde. Niemand weet goed hoe, waar, wat. Feit is dat Otto Frank in 1945 dat dagboek (eigenlijk losse vellen papier) in handen krijgt en het in 1947 uitgeeft onder de titel ‘Het Achterhuis’.
Later zou blijken dat Otto het manuscript nogal duchtig heeft bewerkt en gecensureerd. De erotische fantasieën van de prille puber moesten eruit, nieuwe passages werden eraan toegevoegd om het echt op een ‘boek’ te laten lijken. Het is die bewerkte versie die u vandaag kunt kopen. Maar dat is nog niet alles. Het door Otto Frank opgerichte Anne Frank Fonds, met standplaats Basel/Zwitserland, is eigenaar van de auteursrechten op het dagboek. Normaal vervielen die op 1 januari 2016, dus 70 jaar na het overlijden van de auteur, Anne Frank.
Maar het Fonds betwist die vrijgave, met het argument dat de echte auteur die het boek finaliseerde, Otto Frank, pas in 1980 overleed. Waardoor de rechten pas in 2050 zouden vervallen. Bizar: toegeven dat men het origineel vervalst heeft, om auteursrechten te claimen.  De discussie is niet academisch: het boek werd in 60 talen vertaald en er zijn wereldwijd zo’n 20 miljoen exemplaren van verkocht. Het is dus een goudmijn voor de rechthebbenden. Dus wordt er op het verbrande lijk van Anne Frank gedanst en gevochten.

Wat leren we uit deze macabere historie?
Geen enkel soort literatuur kan tippen aan de authenticiteit van een dagboek. Ik heb dat vroeger al uiteengezet: schrijven is een dagboek schrijven, ik doe in feite niets anders. Alles wat daar aan toegevoegd wordt is franje en opsmuk. Het dagboek is ook per definitie amateuristisch: in elke mens schuilt een dagboekschrijver. Het is voorbestemd om niét gelezen te worden, behalve door de auteur zelf. Anne schreef aan een fictieve vriendin, een zekere Kitty. Losse bedenkingen en tekeningen, helemaal geen afgewerkt product.
De manipulaties van vader Otto Frank weerspiegelen hoe het kapitalistisch systeem met boeken omgaat: het zijn marktproducten die ook aan de markt moeten geconformiseerd worden. Het auteursrecht, eigenlijk pas ontstaan in de 19de eeuw in het zog van het patentrecht, is het sluitstuk van die vermarkting: ideeën, teksten, beelden worden onttrokken aan het publiek domein en voorwerp van ‘intellectueel eigendom’.
Dat heeft belangrijke culturele gevolgen: cultuur, kunst, wetenschap zijn niet langer collectief bezit of menselijk erfgoed. Er is een bezittende klasse en een consumerende klasse, actieven en passieven. En zo komt het dat een charlatan als Arne Quinze, notoir Vlaams plankenartiest, een Hasseltse amateur juridisch kan vervolgen die ‘ook iets met planken doet’.

De manier hoe het intiem dagboek van Anne verhaspeld en vervolgens versjacherd wordt, is een metafoor voor de manier hoe onze samenleving eigenlijk alles pornificeert. Het intieme wordt openbaar, maar daarna wordt het openbare opnieuw eigendom van intellectuele pooiers.
Dit moet stoppen. Twee Fransen, wetenschapper Olivier Ertzscheid en parlementslid Isabelle Attard, hebben nu het originele dagboek online gezet, uit protest tegen de gang van zaken. Ze krijgen allicht op hun beurt een proces aan hun been.
Historisch en moreel is het Dagboek van Anne Frank een monument. Het hoort aan iedereen toe. Alleen zo kan, paradoxaal genoeg, iets van de oorspronkelijke intimiteit hersteld worden.
Ogen kunnen boekdelen spreken.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .