‘Beschaving’ als vernis en franje: de valstrik van het Europese cultuuridealisme

Rob Riemen is een Nederlands cultuurfilosoof, een collega dus, die een interessant boek heeft geschreven, getiteld ‘Nexus 70, De terugkeer van Europa. Haar tranen, daden en dromen’.
Heel kort (al zal Riemen dat ook weer onmiddellijk als oppervlakkig en nivellerend ervaren): we moeten weer leren trots zijn op onze Europese cultuur en de Verlichtingswaarden uitdragen. Een gezond elitarisme is op zijn plaats, mensen moeten weer leren lezen en kwaliteit zoeken in plaats van zich in de middelmatigheid onder te dompelen. ‘Massacultuur en massademocratie heersen. Denkers hebben plaats moeten ruimen voor opiniemakers, en de flauwekul overheerst overal’,- zo luidt het in een begeleidend Knack-interview.

Dat is allemaal heel waar. Zo waar, ik dat ik er zowaar van begin te geeuwen. Samen met het fanatisme en moslimextremisme is er aan de andere zijde een humanistisch cultuuridealisme gegroeid dat zich vastklampt aan de waarden van het oude Avondland, waarin intellectuele autoriteit nog bestond, traditie werd doorgegeven en de geletterde mens zich door ontzaglijke bibliotheken ploegde, op weg naar wijsheid en beschaving.
‘Beschaving’ en ‘Europa’, het zijn de twee sleutelwoorden van Riemens’ vertoog. Tegelijk zit er achter dit cultuurfatsoen een enorme dosis ijdelheid en zelfvoldaanheid. Europa heeft namelijk Thomas van Aquino en de 9de van Beethoven voortgebracht, maar ook de heksenvervolgingen en Auschwitz. Mensen als Rob Riemen hebben de neiging om de Verlichting te adoreren en de duistere kant weg te moffelen. Ik zie ze naast elkaar, en zelfs complementair: het schone en het verschrikkelijke zijn twee kanten van één medaille. Boekdrukkunst en boekenverbrandingen behoren tot dezelfde realiteit. In de muziek van Bach worden de harmonieën van het door de nazi’s gebrulde Horst Wessellied geïnitieerd.

Wie dat durft te zien, beseft dat we naar iets anders op zoek moeten dan de restauratie van de klassiek-humanistische idealen. De beestigheid van het mensdier is misschien wel ontstaan uit die zelfoverschatting (‘hybris’), de wilde droom dat we iets meer konden worden dan dier, iets kwalitatief anders, waardoor we dachten dat het neerzetten van een mens op de maan, en het wegkeilen in de ruimte van een Bach-cd, ons naar de Elyseese Velden zou brengen. Quod non.
Voor mij heeft Europa vrijwel geen betekenis meer. Noch politiek, noch cultureel. Ook het woord ‘humanisme’ klinkt als het protserig kroontje van een ouderwetse burgertrut. Laten we stoppen met ons op een pied-de-stal van bladgoud te hijsen, als propaganda tegen de barbarij. De terugkeer naar de aarde staat op het menu. We hebben haar opgegeven zonder een andere thuisplaneet te vinden, en zwalpen maar wat gewichtloos rond in een barok decor van grootspraak en fetisjistisch vertigo, een angst voor de diepte en schrik van onze eigen schaduw.
Terug naar onder dus, weg van het verhoog. Op een of andere manier denk ik dat het platte moet ontgonnen worden om de diepte te vinden. Horizontaal gaan en de zogenaamde banaliteit exploreren om de ijdelheid van ons af te schudden. Daarom zijn vrouwen, dieren en kinderen mijn uitverkoren publiek, en ben ik meer geflatteerd als een bakkersvrouw me na een lezing de hand komt geven, dan een professor of een journalist.
Toch nooit vergeten dat het woord ‘cultuur’ in het Latijn ooit gewoon landbouw betekende, met de natuur bezig zijn dus. Pas toen het ‘beschaving’ ging heten en we het hogerop gingen zoeken, kwam ook het beest te voorschijn om de ruïnes te dynamiteren. Europa draaide zich pruilend om en herschikte haar kapsel.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

2 reacties op ‘Beschaving’ als vernis en franje: de valstrik van het Europese cultuuridealisme

  1. Pieter Breydel zegt:

    Rob Riemen is de salonsocialist die kritiek op Europa, islam en islammigratie verwart met fascisme. Zie o.a.ook en reacties: http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/2011/09/rob_riemen_citeert_citaten_die.html
    http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/2012/01/student_maakt_gehakt_van_pvvsc.html

  2. filips bossuyt zegt:

    Geschreven naar mijn hart.

Reacties zijn gesloten.