Het woord ‘geluk’ zou men beter afschaffen.

hoelaRegelmatig worden de vluchtelingen die hier in grote getale neerstrijken, en waarvan het overgrote deel gewoon migrant is –sans rancune-, ook ‘gelukszoekers’ genoemd

Dat is een vreemd etiket, alsof wij dat niet zouden zijn. Is er wel iemand die het geluk niet zoekt, tenzij hij/zij het definitief denkt gevonden te hebben? Iemand? Laat het mij weten.

Logisch dat de filosofen sinds de oudheid zich diep over het onderwerp gebogen hebben. En er ook niet uit raakten. Want de belangrijkste filosofische gelukszoeker, Epicurus, kon het geluk slechts omschrijven als de afwezigheid van ongeluk. Na 2000 jaar kwam Arthur Schopenhauer ongeveer tot hetzelfde besluit: geluk als niet-lijden. Ja, zo kan ik het ook.

Een hormonale kwestie?

In hun spoor kwamen de geluksverkopers, de profeten en visionairen, die ofwel de recepten voor het geluk in hun binnenzak hadden, iets wat eigenlijk alleen domme mensen kunnen geloven. Of erger nog: profeten die mensen wijs maakten dat het geluk niet van deze wereld is, en dat ze door braaf te zijn een ticket op de hemel konden verdienen. Jezus en Mohammed zijn hier de grote gangmakers. We zien vandaag hoe vooral de aanhangers van laatst genoemde het geluk op deze planeet massaal verspreiden.

Nog later komen de politici, de ideologen, die in een geschenkverpakking een maatschappijmodel presenteren waarvan zij, in hun ijdelheid, veronderstellen dat het voor iedereen het beste is. Ook hier grote voorbeelden zoals Mao Tse Toeng, wiens Grote Sprong Voorwaarts, ook gekend als de ‘culturele revolutie’, zo’n 70 miljoen doden opleverde: collateral damage op weg naar het paradijs.

Tenslotte kwam bij ons, begin de jaren ’90, ene Steve Stevaert met het begrip ‘bruto nationaal geluk’ op de proppen,- de term alleen al: een cijfer dat aangeeft hoe hoog het goed gevoel van de massa wel opborrelt. Alles gratis, iedereen blij.Maar ook zijn toverformule bleek niet te werken, en verdween roemloos in het slijk van het Albertkanaal.

Gelukkig, zou ik zeggen, kwam de wetenschap ons eindelijk te hulp. We moeten het allemaal zo ver niet gaan zoeken, beste vrienden: geluk is gewoon het effect van de stof endorfine, die door onze hersenen, meer bepaald de hypofyse, wordt aangemaakt. Dat is een enorme opluchting: stop al die onzin over ‘zoeken naar het geluk’, produceer endorfine. Alcohol, drugs, seks, chocolade, maar ook alles wat zoet en vet is brengt die productie van het gelukshormoon op gang. De welbekende Big Mac van McDonalds is zo’n geluksbom. Dachten wij. Tot blijkt dat de Big Mac ons langzaam kapot maakt, obees en suikerziek. Na de euforie komt de walg: genotsmiddelen zijn nog geen geluksbrengers. Dat was de betekenis van de Charlie Hebdo-cartoon, waarin het dode jongentje Aylan Kurdi aanspoelt naast een grote McDonalds-reclame. ‘Op weg naar het geluk’. Cynische vaststelling, maar wel waar: voor een gelukszoekend kind uit Syrië is een hamburgerrestaurant het paradijs. Alleen wij weten dat het niet zo is.

Het gat in de wereld

De wetenschap ontdekte dus wel het mechanisme, maar niet het ding zelf. Hoewel vele wetenschappers nog steeds de verwarring tussen beide maken. Sindsdien is de ontgoocheling alleen maar groter geworden. We consumeren ons kapot, we kopen, verbruiken en smijten weg. Maar hoe meer we hebben, hoe ongelukkiger we worden.

Wie genoeg te eten heeft, vindt het eten niet zout genoeg of te zout, of moppert over de kleur van het tafellaken. De vrije markt onderhoudt die ontevredenheid en maakt het streven naar geluk tot een obsessieve jacht naar nieuwe kicks. De nieuwste i-Phone, haast u naar de Apple-store. Of stel u voor: terwijl de Syrische gelukszoekers hun leven wagen om naar hier te komen, doodt het Egyptische leger per ongeluk een troep Mexicaanse toeristen, in de woestijn op zoek naar het Grote Avontuur. Tragisch, maar geef toe: ook enorm grappig.

En ondertussen draait de geluksindustrie op volle toeren, want daar zijn de zielenknijpers en professionele verkopers in gebakken lucht terug, zoals Leo Bormans, de man die ons gouden tips bezorgt over hoe we geluk, levenskwaliteit, zin-in-het-bestaan, enzomeer, kunnen creëren. Waar een behoefte is, is een markt. En waar een markt is, valt geld te verdienen,- dat is nu eenmaal zo.

Mijn gevoel, en nu ga ik me, als filosoof, zelf wagen aan een definitie van het geluk, wetende dat ik het ding daarmee onrecht aandoe: geluk is, het gat in ons bestaan koesteren. Weten dat het altijd elders is, als herinnering of visioen, en dat dit ook goed is. Dat we mogen verlangen maar vooral niet moeten begeren, en dat niet alles moet afgelijnd worden als een streefdoel, een project, een zoektocht, een jachtpartij.

De etymologie van het Nederlandse woord is boeiend, want het verwijst juist naar het ‘gat’. En ik ga me hier verder onthouden van Freudiaanse interpretaties, maar de oervorm van het woord ‘luk’, ook nog zichtbaar in het Duitse woord ‘Loch’, schijnt te maken te hebben met, jawel, een gat, en vandaar een ‘Lucky shot’ in het kansspel, het toeval en het onverwachte. Opeens heb je prijs en is het schot in de roos, Bingo, maar daarna mag je nog duizend keer proberen en lukt het niet meer. ‘Bad luck’ die men dan beter met de nodige humor kan bejegenen, in plaats van zich te beklagen.

Het besluit is, dat het woord ‘geluk’ beter uit het woordenboek zou verdwijnen, want het zorgt voor veel ongeluk. Laten we het bekijken als een zwart gat of een witte vlek waar niemand een naam kan aan geven, en die alleen als herinnering of als vaag toekomstbeeld enige realiteit heeft. Koester het geluk als een onbekende, de x-factor in het bestaan, de missing link.

Waarover men niet kan spreken, moet men zwijgen’, zei Ludwig Wittgenstein. En ik heb al te lang gesproken.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

5 reacties op Het woord ‘geluk’ zou men beter afschaffen.

  1. Eric Janssens zegt:

    Geluk is de toestand waarin iemand er niet in slaagt zichzelf te overwinnen.

  2. Greta Troubleyn zegt:

    Glück ist die Kunst das Unglück zu umärmen, wissen das (un)Glück, NU Glück sein kann…
    en het is een doordenkertje….

    Geïnspireerd door een stukje te lezen in Käthe Kollwitz, zo zien we maar weer, een andere taal creatiever kan zijn, want (on)gelukkig NO gelukkig blijft ongelukkig,

  3. vercauteren freddy zegt:

    Een hele mondvol over geluk. Moet kunnen. Maar ook nu aan het eind niets dan mist. Veronderstellingen hypotheses en verhalen van horen zeggen. En misschien maar goed ook. De mens heeft een paar constructiefouten. En één daarvan is dat hij niet of moeilijk kan leven met “open vragen” Problemen of stellingen waar hij geen antwoord op heeft, dat ligt moeilijk. Zodra er geen duidelijk meetbaar antwoord is, gaat de mens fantaseren, mystifiëren, spiritiseren. Hij gaat de antwoorden op zijn vragen zoeken in het duistere. Goden en Ufo’s, legendes en dromen. Elke houvast is een goede houvast, als de vraag maar een antwoord heeft. Moeder, waarom leven wij? Is er leven na de dood? Maar ook begrippen van “onhaalbare” dingen horen in dit rijtje: geluk, liefde, eenzaamheid, hoop, enz, zijn nooit te beschrijven. Alleen oneindige omschrijvingen benaderen de perfectie. Hier is dus nog werk voor de wetenschap: leren te leven met onbeantwoorde vragen. Geen antwoorden verzinnen, maar de vraag blijven stellen tot het laatste oordeel

Reacties zijn gesloten.