Het Marylin Monroe-moment: waarom u niet alle interessante boeken persé moet lezen

Monroe

Hebt u Goethes Faust gelezen? De Hamlet van Shakespeare? Ulysses van James Joyce? L’être et le Néant van Sartre? De Elementaire Deeltjes van Michel Houellebecq? Het Verdriet van Belgie? De Vijftig Tinten Grijs van … euh?
Het zijn titels die in alle hoogstaande gesprekken terugkomen, maar ook in de small talk op recepties en –godbetert- etentjes met vrienden of gewoon bij de coiffeur. Het zijn niet zomaar titels van boeken, het zijn begrippen die circuleren als memen, virale passe-partouts, en in alle mogelijke redeneringen hun weg vinden, dikwijls ook als dooddoeners en stoplappen.
Dat leidt onvermijdelijk tot een intrigerend fenomeen: mensen citeren auteurs en boeken die ze niet gelezen hebben. Hooguit een samenvatting of een recensie, of één citaat, of zelfs dat niet. Een cultuurliefhebber en boekenwurm pur sang gruwt daar allicht van, de boekhandels al evenzeer: waar gaan we naar toe als iedereen zomaar boeken citeert zonder ze te consumeren?
In afwachting van de citaattaks heeft iedereen het dus maar over dat Verdriet van België, terwijl de stocks niet verkocht geraken. Ik zal u zelfs iets bekennen: van de hogerop vermelde werken heb ik, als filosoof en cultuurfreak, de helft ook niet gelezen. Ze staan op mijn lijstje maar het komt er niet van. Moest ik alle boeken lezen en uitlezen die de moeite van het papier waard zijn, dan kwam ik nooit aan schrijven toe, en dat plezier gun ik niemand. Dus ja, ik behelp me met samenvattingen, artikels, dingen die andere mensen erover zeggen (die ze ook al dan niet gelezen hebben), roddels, geruchten.

Fout? Intellectueel zondig? Oppervlakkig? Barbaars? Het is maar hoe u het bekijkt.
Men zou een boek ook kunnen zien als een zonnestelsel, waarin de tekst zelf de zon is, maar verschillende lecturen als banen er rond cirkelen: de primaire lectuur (de echte lezing), de secundaire (samenvattingen, recensies) de tertiaire (meningen, roddels, vooroordelen), enzoverder. Samen vormen ze de ‘intertekst’: de tekst plus alles wat er rond hangt, tot in de verste uithoeken van de mond-aan-mond-reclame.
Onnodig te zeggen dat het internet een sleutelrol speelt in deze vulgarisatie. Het is pas in de cybersfeer dat heel de wereldbibliotheek ontploft is tot een nieuw universum van ontelbare zonnestelsels waartussen nog talrijkere planeten, manen, kometen allemaal aan de literaire gravitaties deelnemen, van ver of dichtbij, elk draaiend rond zijn eigen as. To read or not to read, that ’s the question.
Anders gezegd: iedereen heeft die Faust wel gelezen, maar op een andere manier. Faust niet lezen is hem ook lezen. En ongelooflijk maar waar: die hint staat zelfs in de eerste zes regels van dat boek, waar Faust moppert dat al die belezenheid nergens toe leidt. Kan een auteur duidelijker zijn in zijn sarcasme naar de erudiete boekenwurm.

Daarom ben ik ook gestopt met boeken schrijven: uit respect voor de lezer en zijn bestaan. Ook al omdat een boek verouderd is, nog voor het van de drukpersen loopt. Maar vooral omdat ik me liever in die interstellaire ruimte bevind van botsende meningen, glijdende opinies, geruchten, hier en daar een zwart gat, dan een ster te wezen, op de troon van een zonnegod.
Cultuur bestaat uit lezers en niet-lezers. Freaks, Dag Allemaal-publiek, en analfabeten. Zoals ze ook bestaat uit mensen die naar Beethoven luisteren en dat niet doen, of Van Gogh alleen kennen van een kalenderfoto, terwijl ze er toch een kunstkritische opinie over hebben. Voor mij is dat een essentiële vorm van vrijheid. Een klassieke zender zoals Klara, die iedereen wil bekeren tot de goede smaak en de Hoogcultuur, dat is gewoon arrogant en totalitair.

Natuurlijk vereist het sociale theater dat u doet alsof u die meesterwerken wél gelezen hebt. Het pseudalfabetisme vereist elegantie en levenskunst. Zoals Marilyn Monroe, op deze onvergetelijke foto waarin ze poseert alsof ze de Ulysses van James Joyce leest. Een metalectuur die alle reguliere interpretaties overtreft. Een prettige, uitgelezen zondag nog.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Lezen en ontlezen. Bookmark de permalink .

2 reacties op Het Marylin Monroe-moment: waarom u niet alle interessante boeken persé moet lezen

  1. Jan Braeken zegt:

    Misschien is er bij het doornemen van de wereldliteratuur toch een fundamenteel onderscheid tussen niet-gelezen, grondig gelezen, half begrepen, volledig begrepen, gememoriseerd, half bestudeerd of geanalyseerd, grondig bestudeerd of geanalyseerd…, etc. Mocht iemand één serieuze roman exhaustief geanalyseerd hebben en volledig begrepen, inclusief de vele biografieën en het hele verdere leven van de auteur, dan zou ik die persoon wel eens met enkele andere personen willen horen debatteren over die roman. Het lezen zou er beter van worden denk ik, het schrijven nog meer, en de waarde van beiden zou veel duidelijker worden. Hopelijk duidelijk genoeg voor een roman van uw hand, Johan ? De Mount Everest van de roman beklimmen, zonder zuurstofmasker ?

  2. VERLEYE Johan zegt:

    Ik moet tot mijn schande bekennen dat ik tot driemaal toe heb geprobeerd Het Verdriet van België te lezen. Lukt me niet …

Reacties zijn gesloten.