De zelfmoord van Lars en het probleem van witte ballonnen

Op 20 oktober 1996 vond in Brussel, in het zog van de Dutroux-affaire, de legendarische Witte Mars plaats. Een ongeziene opkomst van 300.000 mensen betoogden tegen… ja, tegen wat? Niet tegen Dutroux natuurlijk, die zat al achter de tralies. Maar eerder tegen een slecht werkend gerecht, logge administraties, een inefficiënt en amateuristisch politie-apparaat, en uiteindelijk heel de oude politieke cultuur met haar verschrikkelijk jargon, de bureaucratische traagheid, de belangenvermenging, de grijze zones, de ons-ken-ons-cultuur die afleidt, omzwachteld, toedekt.
Uiteraard waren de door Dutroux omgebrachte kinderen de emotionele katalysator. De witte ballon was het symbool van hun onschuld, maar toonde ook de zwakte van de beweging en van de ‘witte comités’ die nadien werden opgericht: het waren veeleer therapeutische verwerkingsoefeningen dan echte protestbewegingen die politiek gevaarlijk zouden kunnen zijn. Op het hoogtepunt van de Mars, kort na de middag, liet premier Dehaene Paul Marchal, vader van een van de gedode kinderen en initiatiefnemer, met een helikopter overvliegen naar de binnenplaats van het parlement voor een onderhoud’. Dehaene zag de betoging als een ‘krachtig signaal’, zei hij, en prees het initiatief. Daarmee was de beweging eigenlijk al diezelfde dag vleugellam gemaakt. De volgende weken werd er wel wat gedebatteerd links en rechts, maar de in flarden gevallen ballonnen waren al lang weer bijeengeveegd.

Aan die Mars moest ik denken, toen ik las dat 4000 mensen in Poperinge een stille betoging met witte ballonnen hadden gehouden, nadat de 13-jarige Lars Declercq uit het leven was gestapt wegens aanhoudend pesten op school. De burgemeester was zeer tevreden over het evenement en de serene sfeer. Waarbij hij exact de woorden van Dehaene uit 1996 aanhaalde: “Dit is een krachtig signaal”. Ja, dat zal wel. Maar de vragen blijven. Wie dreef de jongen zover? Wat was de precieze context? Waarom werd de hulpkreet niet gehoord? Wat met het legertje welzijnswerkers (Centrum voor LeerlingenBegeleiding) dat ook in deze school rondliep? En de studies die voortdurend door specialisten over dit onderwerp worden gepleegd? Neen, zegt de directeur, er waren geen ernstige signalen. Maar nu dus wel, post mortem.
Ja, zegt de moeder van Lars, ‘we zagen het aankomen. Soms moest ik hem in het midden van de dag van school halen, dat het zo erg was. Soms ging hij op de speelplaats uit wanhoop in een foetushouding liggen’ (HLN, 20/2). De VTI-schooldirectie minimaliseert alles, zoals altijd, de begeleiders weten nergens van, of erger: toen de moeder van Lars haar beklag ging doen, werd ze weggehoond dat haar zoon ‘maar wat sterker moest worden’.

In het licht daarvan is het witte ballonnengedoe een wansmakelijk gebeuren. We hebben geen witwasrituelen nodig die toedekken, we hebben onderzoeksdaden nodig die ontrafelen: wie, wat, hoe, waarom. De school treft schuld, de begeleiders treffen schuld, de pesters zelf en hun ouders moeten zich verantwoorden. Graafwerk tot op het bot, over individuele en collectieve verantwoordelijkheid. Het feit dat er nooit echt iets verandert, heeft te maken met de veerkracht van de macht, maar ook met de mentale weerloosheid van burgers die berusten en verzoening zoeken, zelfs na de dood van een tiener.
En zo komt het dat een volksopstand, nog voor ze begon, eindigt als ‘stille witte optocht’. Geen vragen, geen antwoorden, alleen sentiment. Geen zwartboek, maar een witboek met lege bladzijden, behoudens de zalvende toespraak van een politicus.
Wit, de kleur van de onschuld, terwijl er wel degelijk schuld is. Wit, de kleur van de mist die alles verhult. Kwaad word ik ervan, op deze maandagmorgen. Bedankt Lars, om me nogmaals wakker te schudden en de zwarte inkt vloeibaar te houden.

 

Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Een reactie op De zelfmoord van Lars en het probleem van witte ballonnen

  1. Jan Braeken zegt:

    Ik deel uw kwaadheid volledig, Johan, en uw doordringende, grondige analyse vind ik nu meer dan ooit nodig. Dat is niet alleen omwille van de naïeve, blinde kuddegeest van de zo eenvoudig manipuleerbare, fatalistische, roofzuchtige en wrede massadieren die anderen nog altijd mensen noemen, en die een dergelijke zelfmoord met een onmenselijk groot gemak, ijskoud naast zich neer leggen. Het is ook omdat ik zelf ooit pesten moest ondergaan, zonder dat er een haan naar kraaide. Geen enkele medeleerling, laat staan leraar, heeft toen ooit zelfs maar één woord daarover gezegd, of gelijk welk signaal getoond. Zelfs geen handgebaar. Totale onzichtbaarheid dus : de grootst mogelijke, absurde en absolute schijnwereld, rond en in het pesten. Zo kijk ik er nu op terug. Daarom past pesten zo perfect in onze huidige wereldsamenleving ; zij is immers de absolute schijnwereld in het kwadraat.
    Ik kan mij ook levendig voorstellen dat er al millennia een gigantische variëteit van pesten, en een onnoemelijk aantal gradaties in treiteren bestaat, waar wij nog altijd geen flauw vermoeden van hebben. Dit is het topje van de ijsberg, en zodra die pestberg kantelt, gaan we nog wat meemaken. Dat voorspel ik u.

    Ondertussen is dat gepest van mij 40 jaar geleden. Het hield een paar jaar stand, als ik mij nog goed herinner, verdween plots voor een heel aantal jaren, dook dan weer een paar maanden op in een hogeschool met minder intensiteit, en ongeveer 10 jaar geleden verscheen ze nog bij één enkele gelegenheid. Ik kan alleen maar van geluk spreken dat ik er niet veel van heb over gehouden, buiten een aantal vage, wrede herinneringen die ik niet vergeet. Vooral de pesters vergeet ik niet, waar ze ook uithangen, en wie ze ook zijn. Daar mag je zeker van zijn. Ongeveer twintig jaar geleden ben ik het monsterlijkste exemplaar daarvan nog één keer tegen gekomen, bij toeval, in een discotheek. Hij was ladderzat. Het deed mij niet veel. Zijn naam had hij niet gestolen. Hij heette Fels. De voornaam ben ik vergeten. Ik herkende hem onmiddellijk, en ik zal hem blijven herkennen. Verder kan hij mij gestolen worden.

    Sublieme analyse van u, waarvoor dank.

Reacties zijn gesloten.