De crimi-clowns: horror, grap, “ontaarde kunst”, of dat alles tegelijk?

Een nieuwe rage, een nieuwe hype, een nieuwe vorm van terreur: de crimi-clowns, genoemd naar de meesterlijk-absurde fictiereeks van Luk Wyns, over een stel clowns die inbraken plegen, en veel meer, in de Belgisch-Nederlandse grensstreek. Dit in obligaat Aaantwaarps. De clown-act op kinderverjaardagsfeestjes fungeert als terreinverkenning in de geviseerde rijkeluisvilla’s.
Maar nu duiken ze echt op, vooral in Engeland en Frankrijk, als gemaskerde narren die niets-vermoedende voorbijgangers, dikwijls vrouwen en kinderen, met (echte) messen te lijf gaan. Deze bizarre combinatie tussen grap en gruwel zou in verband kunnen gebracht worden met Halloween, het Keltische Nieuwjaar waarin de doden opstaan en proberen bezit te nemen van de levenden.
Maar meteen zitten we in de door mij in verschillende essays besproken, fascinerende schemerzone tussen performance en terreur. In Vlaanderen geldt Benjamin Verdonck als de stamvader van de moderne performance kunst: hij valt gewoon mensen op straat lastig, en wil dat dit “kunst” genoemd wordt. Neen, hij keelt ze niet met een machete zoals de actuele crimiclowns, het is eerder stalking, maar dat is slechts een graduele nuance. De vraag die zich daarbij opdringt: zijn kunstenaars psychopaten met een bezigheidstherapie? Moeten we ze aldus laten begaan om erger te voorkomen? En wat als het ontspoort? En, dé klassieke wat-als-vraag: als Hitler toch tot de Weense kunstacademie toegelaten ware geweest, had dat geen wereldoorlog gescheeld?

Moderne kunst wil choqueren, grenzen verleggen, doen huiveren. Het urinoir van Duchamps, de Mosselpot van Broodthaers, ze amuseren ons, maar vooral willen ze verontrusten. Daarom haalden de nazi’s een hoop ‘Entartete Kunst’ uit de musea weg, omdat ze vonden dat schilderijen de mensen rust moesten bieden en niet van de wijs brengen of vergruwen. Ze hadden daarbij misschien wel een punt, ware het niet dat zij het met hun performances nog veel bruiner bakten. Geef toe, zo’n concentratiekamp mag wel als Entartete Kunst in het kwadraat kan beschouwd worden. Smakeloos, gewelddadig, en zeer doordacht. In die zin kan men ook de onthoofdingen door IS als tamelijk extreme “performances” opvatten. De verfilming ervan en de wereldwijde verspreiding van de filmpjes bevestigt de “artistieke” dimensie die onder de politieke/religieuze boodschap ligt.
Wie hierna nog verder kan lezen, geef ik mee dat vooral de film De Joker, genoemd naar de demonische tegenspeler van de menslievende Batman, het archetype van de kunstenaar-psychopaat goed weergeeft. Naar het schijnt was hij de inspiratiebron van een aantal seriekillers, én van onze Kim de Gelder.

Zo blijkt het onbehagen van de kunst-onkundige Jan Modaal rond hedendaagse kunst niet helemaal irrationeel: altijd kan de onschuldige performer een mes tevoorschijn toveren. De voorliefde van de actuele kunst voor het extreme is niet zo onschuldig als het lijkt: de moderne kunstenaar charmeert én terroriseert, hij fascineert en verbauwereert, het is dubbel. De gemaskerde clown is de volmaakte enscenering van die ambiguïteit. Het clownesk karakter van de dictator, vooral net Adolf Hitler, inspireerde Charles Chaplin tot zijn meesterwerk “The great Dictator”, een film die, veel meer dan over politiek en dictatuur, onderhuids ook gaat over massamanipulatie en, jawel, de subtiele dubbelheid tussen afstoten en aantrekken, angst en euforie.
Uit het onderstaande Knack-artikel blijkt overigens dat het crimiclown-gedoe begon als een joke. Vele zaken beginnen, denk ik, als een ongeinig flauwigheidje, tot het dodelijke ernst wordt. “Ontaarding” dus. Het blijft een van de boeiendste woorden uit onze taal.

 

Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Een reactie op De crimi-clowns: horror, grap, “ontaarde kunst”, of dat alles tegelijk?

  1. Patrick Eggermont zegt:

    De lezer mag zich hier niet van de wijs laten brengen! Het is een schijnmanoeuver om het niet te moeten hebben over de vele clowns – weliswaar saaie clowns – waar vandaag echt geen tekort aan is in onze samenleving! Ieder zijn pijp en zijne toebak! De clown flirt met de grens tussen schijn en werkelijkheid. De filosoof doet dat ook zo op zijn manier…
    Go ahead, clown!
    http://www.zideo.nl/playzideo/6d4961556f46343d
    (dit oudje weet er anders ook wel weg mee)

Reacties zijn gesloten.