Solidariteit: boekhoudkundig niet verantwoord, en toch…

De Duitse speleoloog Johann Westhauser zit al negen dagen vast op ruim duizend meter diepte in de Riesending-grot in Duitsland. Een grootscheepse reddingscampagne is op touw gezet. Zonder twijfel een dure grap, zelfs met levensgevaar voor de redders. Waarbij men zich de vraag kan stellen of zo iemand, die vrijwillig een kloof van een kilometer diep ingaat, dat wel waard is. Idem dito voor alpinisten die voor de fun de Mont Blanc beklimmen, een afgrond intuimelen, waarna een leger reddingswerkers de klus mag klaren, inclusief helikopters en toestanden.
Objectief dienen die reddingsoperaties nergens toe: ze kosten handenvol geld en moedigen alleen maar nieuwe idioten aan om het ook eens te proberen. Maar er is een andere kant van het verhaal: achter dat ene verloren schaap op zoek gaan, en de 99 andere even in plan laten, is behalve een rekenkundige absurditeit ook een daad van generositeit die ons slimmer, flexibeler en breeddenkender maakt.
Cultuur enfin, in de goede zin van het woord.

Solidariteit, het is vandaag een heikel punt. Een opvallend resultaat van recent onderzoek aan de Universiteit van Antwerpen en de K.U. Leuven: de Vlaming wil niet meer betalen voor de hulpbehoevende medemens, zeker als die oud is, of zijn/haar ziekte gedeeltelijk aan zichzelf te danken heeft. Bij nader inzien is het vooral de jonge, gezonde, hoogopgeleide (en dus allicht ook materieel welstellende) Vlaming die vindt dat het nu maar eens gedaan moet zijn met kostelijke behandelingen voor longaandoeningen van ex-rokers (eigen schuld, dikke bult) of voor dure operaties bij oudere mensen die toch al een leven achter zich hebben.
Vooral dat “hoogopgeleid” treft me. Het hoger onderwijs blijkt dus vooral gediplomeerden af te leveren die het sociale zorgsysteem flink willen afbouwen omdat zij dan minder belastingen moeten betalen. Het roept vragen op over de intellectuele kwaliteit van deze groep van bevoorrechten. Want zij zullen natuurlijk ook oud worden,- oeps, even vergeten. En het zijn niet de rokers die moeten bestraft worden, maar de sigarettenverkoop die aan banden moet worden gelegd (een enorme business met enorme lobbykracht, ook op EU-niveau), dit gekoppeld aan een grondige sensibilisering van kleinsaf.

Maar dat zijn natuurlijk weer allemaal beleidsopties en overheidsbemoeienissen, waar ook weer in moet geïnvesteerd worden met ons belastinggeld. Het gaat dus wel degelijk om kortzichtig materialisme, om niet te zeggen een Narcisme dat op hoger niveau leidt tot de welbekende graaicultuur. En we weten waartoe die graaicultuur op macro-economisch vlak leidt.
Een goede Fb-vriendin van me werkt met demente bejaarden. Mijn schoonzus werkt in de sector van de palliatieve hulp, stervensbegeleiding dus. Twee volstrekt nutteloze bezigheden, althans in economische termen. Waarom die mensen niet gewoon een spuitje geven? De vraag is of we het met het economisch denken wel redden, en of het egoïsme niet leidt tot intellectueel verval tout-court.
Daarom geloof ik ook niet in het project van Bart De Wever en de zijnen, of in een maatschappij die op het ego-denken is gegrondvest. Het is een vorm van aanvaarde domheid die op het einde alleen puin achterlaat.
Sociale solidariteit, ook met “zondaars”, gaat niet eens primair over ethiek of over een versleten waardenverhaal, of over liefdadigheid, laat staan over religieuze do’s en don’ts. Het is vooral een ritueel, een oefening in relativisme en het afbouwen van dat wat Martin Heidegger “het rekenende denken” noemde, namelijk de idee dat de individuele boekhouding alles bepalend is. Dat klopt gewoon niet, het hele plaatje telt. Het solidariteitsmechanisme komt al bij zoogdieren voor, niet enkel uit pure collectieve overlevingsstrategie maar om het ééndimensionele brein te overstijgen en complexiteit aan te kunnen. Een oefening die wij vandaag “filosofie” noemen.
Dus ja, zowaar, die roekeloze speleoloog, die domme roker, die oude bompa die zelfs niet meer alleen kan eten: hen net niet laten creperen, helpen “malgré soi”, het kost geld maar het verrijkt ook. Op langere termijn helt de balans in het voordeel, denk ik. Om toch ook de rekenkundigen onder ons te overtuigen.

http://www.standaard.be/cnt/dmf20140618_01145315

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .